7. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ek fiil şart kipi ekiyle çekimlenmiştir?
A) Bugün hava çok güzelse yürüyüşe çıkalım.
B) Yarın sınavımız varmış.
C) Dün buradaydı.
D) O, sınıfın en başarılı öğrencisidir.
Bu soruda, ek fiilin (imek fiili) farklı kiplerde nasıl çekimlendiğini ve özellikle şart kipini bulmayı öğreneceğiz. Ek fiil, isim soylu kelimeleri (isim, sıfat, zamir, edat) yüklem yapan veya basit zamanlı fiilleri birleşik zamanlı yapan "imek" fiilidir. Ek fiilin şart kipi, isim veya isim soylu bir kelimeye gelerek cümleye "eğer öyleyse, o zaman..." anlamı katar. Eki "-sa / -se" şeklindedir. Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Bugün hava çok güzelse yürüyüşe çıkalım. Bu cümlede ek fiil, "güzel" (sıfat) kelimesine gelmiştir. "güzel-i-se" şeklinde düşünebiliriz. Buradaki "-se" eki, ek fiilin şart kipidir. Cümleye "Eğer hava güzelse..." anlamını katmaktadır. Bu, aradığımız özelliktir.
- B) Yarın sınavımız varmış. Bu cümlede ek fiil, "var" (isim soylu kelime) kelimesine gelmiştir. "var-ı-mış" şeklinde düşünebiliriz. Buradaki "-mış" eki, ek fiilin rivayet kipidir (duyulan geçmiş zaman). Cümleye "sınavımız olduğu duyuldu" anlamını katmaktadır.
- C) Dün buradaydı. Bu cümlede ek fiil, "burada" (zarf) kelimesine gelmiştir. "burada-y-dı" şeklinde düşünebiliriz. Buradaki "-ydı" eki, ek fiilin hikaye kipidir (görülen geçmiş zaman). Cümleye "dün burada olduğu biliniyor" anlamını katmaktadır.
- D) O, sınıfın en başarılı öğrencisidir. Bu cümlede ek fiil, "öğrencisi" (isim) kelimesine gelmiştir. "öğrencisi-dir" şeklinde düşünebiliriz. Buradaki "-dir" eki, ek fiilin geniş zaman kipidir. Cümleye "öğrencisi olduğu kesindir" anlamını katmaktadır.
Yukarıdaki incelemeler sonucunda, "güzelse" kelimesindeki "-se" ekinin ek fiilin şart kipi olduğunu açıkça görmekteyiz.
Cevap A seçeneğidir.
