Soru:
Eski Çağ medeniyetlerinde hukuk, toplumsal düzenin sağlanmasında ve devlet otoritesinin güçlendirilmesinde merkezi bir rol oynamıştır. Özellikle Mezopotamya'da ortaya çıkan ve bilinen en eski yazılı kanunlardan biri olan Hammurabi Kanunları, bu rolün en somut örneklerinden biridir. Hammurabi Kanunları'nın temel özelliklerinden biri, suça ve suçluya verilen cezaların kısas esasına dayanmasıdır. Bu durum, kanunların uygulanışında farklı sosyal sınıflara mensup kişilere yönelik farklı hükümler içermesiyle de dikkat çekmektedir.
Buna göre, Hammurabi Kanunları'nın toplumsal düzeni sağlamadaki rolüyle ilgili aşağıdaki yargılardan hangisi yanlıştır?
A) Hukukun üstünlüğü ilkesini evrensel düzeyde benimsemiştir.
B) Toplumsal barışı ve adaleti sağlamayı amaçlamıştır.
C) Devletin otoritesini güçlendirerek merkezi yönetimi desteklemiştir.
D) Yazılı olması sayesinde hukukun kalıcılığını ve güvenilirliğini artırmıştır.
E) Suçların önlenmesinde caydırıcı bir etki yaratmıştır.
Doğru Cevap: A
✍️ Çözüm:9. sınıf Tarih müfredatına göre Eski Çağ medeniyetlerindeki hukukun rolünü sorgulayan bu soruda, Hammurabi Kanunları özelinde toplumsal düzenin nasıl sağlandığı ele alınmıştır.
Seçenekleri inceleyelim:
- [A] Hukukun üstünlüğü ilkesini evrensel düzeyde benimsemiştir: Hammurabi Kanunları, kısas esasına dayanmakla birlikte, farklı sosyal sınıflara (örneğin, hürler, yarı hürler, köleler) mensup kişilere uygulanan cezalar açısından farklılıklar göstermiştir. Bu durum, kanun önünde herkesin eşit olmadığı anlamına gelir ve "hukukun üstünlüğü" ilkesinin günümüzdeki evrensel anlayışından uzaktır. Evrensel hukuk ilkeleri, tüm bireylerin kanun önünde eşitliğini ve eşit muamele görmesini öngörür. Hammurabi Kanunları'nda bu eşitlik tam olarak sağlanmadığı için bu yargı yanlıştır.
- [B] Toplumsal barışı ve adaleti sağlamayı amaçlamıştır: Her ne kadar sınıfsal farklılıklar olsa da, yazılı kanunların temel amaçlarından biri, bireyler arasındaki anlaşmazlıkları çözmek, keyfiliği önlemek ve böylece toplumsal barışı ve düzeni sağlamaktır. Hammurabi Kanunları da bu amaca hizmet etmiştir.
- [C] Devletin otoritesini güçlendirerek merkezi yönetimi desteklemiştir: Yazılı kanunlar, hükümdarın emirlerinin ve devletin gücünün tüm topluma yayılmasını sağlar. Kanunların uygulanmasıyla devletin yaptırım gücü ortaya konulur ve merkezi otorite güçlenir.
- [D] Yazılı olması sayesinde hukukun kalıcılığını ve güvenilirliğini artırmıştır: Sözlü hukukun aksine, yazılı kanunlar değişmez bir metin halinde olduğu için daha kalıcıdır. Bu durum, hukukun keyfi yorumlanmasını engeller ve güvenilirliğini artırır.
- [E] Suçların önlenmesinde caydırıcı bir etki yaratmıştır: Kısas esasına dayanan ağır cezalar (örneğin "göze göz, dişe diş"), potansiyel suçlular üzerinde korkutucu ve caydırıcı bir etki yaratarak suç işleme oranını düşürmeyi hedeflemiştir.
Bu bağlamda, Hammurabi Kanunları'nın sınıflar arası eşitsizlikleri barındırması nedeniyle evrensel hukuk üstünlüğü ilkesini benimsemediği açıktır. Dolayısıyla doğru cevap A seçeneğidir.
