Soru:
Bir popülasyonun büyümesini etkileyen faktörler ve ulaşabileceği maksimum birey sayısı, ekolojinin temel konularındandır. Belirli bir çevre koşulunda, bir popülasyonun sürdürülebilir bir şekilde barındırabileceği en yüksek birey sayısına taşıma kapasitesi denir. Popülasyonlar, genellikle taşıma kapasitesine ulaştıklarında veya bu kapasiteye yaklaştıklarında büyüme hızları yavaşlar ve birey sayıları belirli bir dengeye ulaşır. Bu denge durumunda doğum ve ölüm oranları ile içe ve dışa göç oranları birbirine yakın seviyelerde seyreder.
Aşağıdakilerden hangisi, bir popülasyonun taşıma kapasitesine ulaşmasını veya bu kapasiteye yakın bir seviyede kalmasını sağlayan çevresel direnç faktörlerinden biri değildir?
A) Besin kaynaklarının sınırlı olması
B) Yaşam alanının daralması
C) Avcı türlerin popülasyon üzerindeki baskısı
D) Popülasyondaki birey sayısı arttıkça doğum oranının yükselmesi
E) Hastalıkların yaygınlaşması
Doğru Cevap: D
✍️ Çözüm:Bir popülasyonun taşıma kapasitesine ulaşması ve bu seviyede dengelenmesi, çevresel direnç adı verilen sınırlayıcı faktörlerin etkisiyle gerçekleşir. Çevresel direnç, popülasyon büyümesini yavaşlatan ve durduran faktörlerin tümünü kapsar.
Seçenekleri inceleyelim:
- A) Besin kaynaklarının sınırlı olması: Popülasyon büyüdükçe besin kaynakları azalır, bu da bireyler arası rekabeti artırır ve doğum oranlarını düşürüp ölüm oranlarını yükselterek popülasyon büyümesini sınırlar. Bu bir çevresel direnç faktörüdür.
- B) Yaşam alanının daralması: Yaşam alanı sınırlı olduğunda, bireylerin barınma, üreme ve beslenme ihtiyaçları karşılanamaz hale gelir. Bu da popülasyon yoğunluğuna bağlı olarak büyümeyi kısıtlayan bir faktördür. Bu da bir çevresel direnç faktörüdür.
- C) Avcı türlerin popülasyon üzerindeki baskısı: Avcılar, av popülasyonundaki birey sayısını doğrudan azaltarak popülasyon büyümesini sınırlar. Bu da bir çevresel direnç faktörüdür.
- D) Popülasyondaki birey sayısı arttıkça doğum oranının yükselmesi: Popülasyonun birey sayısı taşıma kapasitesine yaklaştıkça, kaynak kıtlığı ve rekabet gibi nedenlerle doğum oranları genellikle düşme eğilimi gösterir veya sabit kalır. Doğum oranının yükselmesi, popülasyonun taşıma kapasitesini aşmasına neden olur ve dengeleyici bir çevresel direnç faktörü değil, aksine popülasyonu büyüten bir faktördür. Bu nedenle, taşıma kapasitesine ulaşmayı veya bu kapasitede kalmayı sağlayan bir etken değildir.
- E) Hastalıkların yaygınlaşması: Popülasyon yoğunluğu arttıkça hastalıkların bireyler arasında yayılma hızı artar. Bu da ölüm oranlarını yükselterek popülasyon büyümesini sınırlar. Bu da bir çevresel direnç faktörüdür.
Bu durumda, popülasyondaki birey sayısı arttıkça doğum oranının yükselmesi, çevresel direnç faktörlerinden biri değildir; aksine popülasyonun büyüme hızını artıran bir durumdur ve taşıma kapasitesine ulaşmayı sağlayan bir etken olarak kabul edilemez.
