Osmanlı Devletinde kapitülasyonların etkileri Test 2

Osmanlı Devleti'nin son dönemlerinde kapitülasyonların kaldırılması için yapılan girişimler hangi olayla kesin olarak sonuçlanmıştır?

A) Tanzimat Fermanı
B) Islahat Fermanı
C) I. Meşrutiyet'in ilanı
D) Lozan Antlaşması

Merhaba sevgili öğrenciler,

Bu soruda, Osmanlı Devleti'nin uzun yıllardır mücadele ettiği kapitülasyonlar sorununa kesin çözüm getiren olayı bulmamız isteniyor. Kapitülasyonlar, Osmanlı Devleti'nin yabancı devletlere tanıdığı ekonomik, hukuki ve idari ayrıcalıklardı. Bu ayrıcalıklar, zamanla Osmanlı ekonomisini zayıflatmış, iç işlerine karışılmasına zemin hazırlamış ve devletin egemenliğini kısıtlamıştır. Bu nedenle, Osmanlı Devleti'nin son dönemlerinde kapitülasyonları kaldırmak en önemli hedeflerden biri haline gelmişti.

• Kapitülasyonlar Nedir ve Neden Sorundu?

  Kapitülasyonlar, başlangıçta dostluk ve ticareti geliştirmek amacıyla verilen ayrıcalıklardı. Ancak zamanla bu ayrıcalıklar genişletildi ve Osmanlı Devleti'nin aleyhine işlemeye başladı. Yabancı tüccarların daha az vergi ödemesi, kendi hukuk kurallarına tabi olması gibi durumlar, Osmanlı ekonomisine ve adalet sistemine büyük zararlar veriyordu. Bu durum, devletin bağımsızlığını ve egemenliğini ciddi şekilde kısıtlıyordu.

• Osmanlı'nın Kaldırma Girişimleri:

  Osmanlı Devleti, 19. yüzyıldan itibaren kapitülasyonları kaldırmak için çeşitli girişimlerde bulundu. Özellikle I. Dünya Savaşı sırasında tek taraflı olarak kapitülasyonları kaldırdığını ilan etti. Ancak bu karar, İtilaf Devletleri tarafından tanınmadı ve savaşın sonunda Osmanlı Devleti'nin yenilmesiyle bu girişimler sonuçsuz kaldı.

• Seçenekleri İnceleyelim:
  • A) Tanzimat Fermanı (1839): Tanzimat Fermanı, Osmanlı Devleti'nde modernleşme ve reform hareketlerinin başlangıcıdır. Hukuk, yönetim ve ordu alanında önemli değişiklikler öngörmüştür. Ancak kapitülasyonları kaldırmamış, aksine yabancı devletlerin Osmanlı iç işlerine müdahalesine yeni kapılar açmıştır.
  • B) Islahat Fermanı (1856): Kırım Savaşı sonrasında ilan edilen Islahat Fermanı, gayrimüslimlere daha fazla hak tanımayı ve Osmanlı Devleti'ni Avrupa devletleri nezdinde daha "uygar" göstermeyi amaçlamıştır. Bu ferman da kapitülasyonları kaldırmamış, hatta yabancı devletlerin azınlıklar üzerinden Osmanlı iç işlerine karışmasına zemin hazırlamıştır.
  • C) I. Meşrutiyet'in ilanı (1876): I. Meşrutiyet, Osmanlı Devleti'nde anayasal düzene geçişi ve parlamentonun açılmasını ifade eder. Bu dönemde devletin güçlenmesi ve bağımsızlığının korunması hedeflenmiş olsa da, kapitülasyonlar sorunu devam etmiş, hatta Meşrutiyet'in ilanına rağmen yabancı devletler kapitülasyon haklarından vazgeçmemiştir.
  • D) Lozan Antlaşması (1923): Türk Kurtuluş Savaşı'nın ardından imzalanan Lozan Barış Antlaşması, yeni Türk Devleti'nin uluslararası alandaki bağımsızlığını ve egemenliğini tescil etmiştir. Bu antlaşmanın en önemli maddelerinden biri de kapitülasyonların kayıtsız şartsız kaldırılmasıdır. Lozan Antlaşması ile Türkiye Cumhuriyeti, ekonomik ve hukuki bağımsızlığını tam olarak kazanmıştır. Bu olay, Osmanlı'dan beri süregelen kapitülasyonlar sorununa kesin ve nihai bir çözüm getirmiştir.

Görüldüğü gibi, Osmanlı Devleti'nin son dönemlerinde başlayan ve Cumhuriyet dönemine miras kalan kapitülasyonlar sorunu, ancak Türk Kurtuluş Savaşı'nın zaferle sonuçlanması ve ardından imzalanan Lozan Antlaşması ile kesin olarak çözüme kavuşmuştur.

Cevap D seçeneğidir.