Ölçek nedir ve ölçek çeşitleri Test 2

İki farklı ölçek türü olan kesir ölçek ve çizgi ölçek ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

A) Çizgi ölçek, fotokopi ile büyütülüp küçültüldüğünde gerçek uzunlukları doğru gösteremez.
B) Kesir ölçek, haritanın boyutları değişse bile her zaman doğru ölçüm yapılmasını sağlar.
C) Çizgi ölçek, harita küçültülse veya büyütülse de oranı koruduğu için kullanım avantajına sahiptir.
D) Kesir ölçek, haritanın kâğıt üzerindeki boyutuna göre değişkenlik gösterir.

Merhaba sevgili öğrenciler!

Haritalar, yeryüzünün veya bir bölümünün kuşbakışı görünümünü belirli bir oranda küçülterek kağıda aktaran önemli araçlardır. Bu küçültme oranına "ölçek" denir. Ölçekler genellikle iki ana türde karşımıza çıkar: kesir ölçek ve çizgi ölçek. Şimdi, bu iki ölçek türüyle ilgili verilen ifadeleri adım adım inceleyelim ve doğru olanı bulalım.

• A) Çizgi ölçek, fotokopi ile büyütülüp küçültüldüğünde gerçek uzunlukları doğru gösteremez.

  Bu ifade yanlıştır. Çizgi ölçek, haritanın üzerinde yer alan, belirli uzunlukları ve bu uzunlukların gerçekteki karşılıklarını gösteren bir çubuktur. Harita fotokopi ile büyütüldüğünde veya küçültüldüğünde, çizgi ölçek de harita ile birlikte orantılı olarak büyür veya küçülür. Bu sayede, haritanın boyutu değişse bile, çizgi ölçek her zaman doğru oranı korur ve gerçek uzunlukları doğru bir şekilde göstermeye devam eder.

• B) Kesir ölçek, haritanın boyutları değişse bile her zaman doğru ölçüm yapılmasını sağlar.

  Bu ifade yanlıştır. Kesir ölçek, $1:100,000$ gibi bir oranla ifade edilir. Bu, haritadaki $1$ birim uzunluğun gerçekte $100,000$ birim uzunluğa eşit olduğu anlamına gelir. Eğer harita fotokopi ile büyütülür veya küçültülürse, haritanın üzerindeki görsel uzunluklar değişir, ancak yazılı kesir ölçek ($1:100,000$) aynı kalır. Bu durumda, yazılı kesir ölçek artık haritanın yeni boyutuna göre doğru bir oranı temsil etmez ve yanlış ölçümlere yol açar.

• C) Çizgi ölçek, harita küçültülse veya büyütülse de oranı koruduğu için kullanım avantajına sahiptir.

  Bu ifade doğrudur. Daha önce de belirttiğimiz gibi, çizgi ölçek haritanın bir parçası olduğu için, harita büyütüldüğünde veya küçültüldüğünde çizgi ölçek de harita ile birlikte aynı oranda büyür veya küçülür. Bu, harita üzerindeki herhangi bir mesafenin gerçekteki karşılığını gösteren oranın her zaman korunmasını sağlar. Bu özelliği sayesinde, çizgi ölçek, haritanın farklı boyutlarda kullanılması gereken durumlarda (örneğin, fotokopi çekildiğinde) büyük bir avantaj sunar.

• D) Kesir ölçek, haritanın kâğıt üzerindeki boyutuna göre değişkenlik gösterir.

  Bu ifade yanlıştır. Kesir ölçek, haritanın orijinal yapımındaki küçültme oranını gösteren sabit bir sayıdır. Haritanın kağıt üzerindeki boyutunun değişmesi (örneğin, fotokopi ile büyütülüp küçültülmesi) kesir ölçeğin yazılı değerini değiştirmez. Ancak, bu durumda kesir ölçek artık haritanın yeni boyutuna göre doğru bir oranı temsil etmez.

Yukarıdaki açıklamalardan da anlaşıldığı gibi, çizgi ölçeğin en önemli avantajı, haritanın boyutları değişse bile (büyütme veya küçültme gibi durumlarda) ölçek oranını koruyabilmesidir.

Cevap C seçeneğidir.