Osmanlı Devleti'nin 1881 yılında kurulan Düyun-u Umumiye İdaresi'nin temel amacı aşağıdakilerden hangisidir?
A) Yerli sanayiyi geliştirmek
B) Dış borçları tek taraflı silmek
C) Alacaklı devletlere borçları düzenli ödemek
D) Yeni vergi kaynakları yaratmak
Sevgili öğrenciler, bu soruda Osmanlı Devleti'nin önemli bir dönüm noktası olan Düyun-u Umumiye İdaresi'nin kuruluş amacını anlamamız isteniyor. Gelin, bu idarenin ne olduğunu ve neden kurulduğunu adım adım inceleyelim:
- Osmanlı Devleti'nin Borç Yükü: 19. yüzyıl boyunca Osmanlı Devleti, özellikle Kırım Savaşı sonrası dönemde, Avrupa devletlerinden yüksek miktarlarda borç almıştır. Bu borçlar, devletin maliyesini ciddi şekilde zorlamıştır.
- Moratoryum İlanı: Artan borç yükü ve ekonomik sıkıntılar nedeniyle Osmanlı Devleti, 1875 yılında borçlarını ödeyemeyeceğini (moratoryum) ilan etmiştir. Bu durum, alacaklı Avrupa devletleri arasında büyük bir endişeye yol açmıştır.
- Düyun-u Umumiye'nin Kuruluşu (1881): Osmanlı Devleti'nin borçlarını ödeyememesi üzerine, alacaklı devletlerin baskısıyla 1881 yılında Muharrem Kararnamesi ile Düyun-u Umumiye (Genel Borçlar) İdaresi kurulmuştur. Bu idare, uluslararası bir komisyon niteliğindeydi ve alacaklı devletlerin temsilcilerinden oluşuyordu.
- Temel Amaç: Düyun-u Umumiye İdaresi'nin temel amacı, Osmanlı Devleti'nin belirli gelir kaynaklarına (tuz, tütün, ipek, balıkçılık, damga vergisi gibi) el koyarak bu gelirleri doğrudan toplamak ve toplanan parayı Osmanlı'nın dış borçlarını düzenli bir şekilde ödemek için kullanmaktı. Yani, alacaklı devletlerin kendi alacaklarını garanti altına alma mekanizmasıydı.
- Seçeneklerin Değerlendirilmesi:
- A) Yerli sanayiyi geliştirmek: Düyun-u Umumiye'nin böyle bir amacı yoktu. Aksine, Osmanlı ekonomisi üzerindeki yabancı kontrolü artırarak yerli sanayinin gelişimini olumsuz etkileyebiliyordu.
- B) Dış borçları tek taraflı silmek: Bu, idarenin kuruluş amacının tam tersidir. İdare, borçların ödenmesini sağlamak için kurulmuştur, silmek için değil.
- C) Alacaklı devletlere borçları düzenli ödemek: Bu seçenek, yukarıda açıkladığımız gibi, Düyun-u Umumiye'nin kuruluş felsefesi ve temel işleviyle birebir örtüşmektedir. İdare, borçların düzenli bir şekilde tahsil edilip alacaklılara ödenmesini güvence altına almıştır.
- D) Yeni vergi kaynakları yaratmak: Düyun-u Umumiye, mevcut belirli vergi ve gelir kaynaklarını yönetiyordu, yeni vergi kaynakları yaratmak gibi bir görevi yoktu. Bu, devletin kendi yetkisindeydi, ancak Düyun-u Umumiye'nin varlığı devletin mali bağımsızlığını kısıtlıyordu.
Bu bilgiler ışığında, Düyun-u Umumiye İdaresi'nin temel amacının alacaklı devletlere borçları düzenli ödemek olduğunu açıkça görmekteyiz.
Cevap C seçeneğidir.
