3. "Evlerimizdeki kitaplığı düzenledik." cümlesindeki sözcüklerle ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
A) "Evlerimizdeki" sözcüğü hem yapım hem çekim eki almıştır.
B) "Kitaplığı" sözcüğü sadece çekim eki almıştır.
C) "Düzenledik" sözcüğü sadece yapım eki almıştır.
D) Tüm sözcükler hem yapım hem çekim eki almıştır.
Merhaba sevgili öğrenciler!
Bu soruda, verilen cümlenin sözcüklerini eklerine ayırarak yapım ve çekim eklerini doğru bir şekilde tespit etmemiz isteniyor. Her bir seçeneği ve sözcüğü dikkatlice inceleyelim:
- Cümlemiz: "Evlerimizdeki kitaplığı düzenledik."
Şimdi seçenekleri tek tek değerlendirelim:
- A) "Evlerimizdeki" sözcüğü hem yapım hem çekim eki almıştır.
- Bu sözcüğü kök ve eklerine ayıralım:
- Ev: Sözcüğün köküdür (isim).
- -ler: Çoğul ekidir. (Çekim eki)
- -imiz: İyelik ekidir (bizim evlerimiz). (Çekim eki)
- -de: Bulunma hal ekidir. (Çekim eki)
- -ki: Sıfat yapan "-ki" ekidir. Bu ek, eklendiği sözcüğü sıfat yapar ve yeni bir anlam kazandırır. "Evlerimizdeki" artık bir sıfat görevindedir (hangi kitaplık? evlerimizdeki kitaplık). Bu nedenle yapım ekidir.
- Gördüğümüz gibi, "Evlerimizdeki" sözcüğü hem çekim ekleri (-ler, -imiz, -de) hem de yapım eki (-ki) almıştır. Bu ifade doğrudur.
- B) "Kitaplığı" sözcüğü sadece çekim eki almıştır.
- Bu sözcüğü kök ve eklerine ayıralım:
- Kitap: Sözcüğün köküdür (isim).
- -lık: İsimden isim yapan bir ektir. "Kitap"tan "kitaplık" (kitapların konulduğu yer) anlamını türetir. Bu bir yapım ekidir.
- -ı: Belirtme hal ekidir (neyi düzenledik? kitaplığı). (Çekim eki)
- Bu sözcük hem yapım eki (-lık) hem de çekim eki (-ı) almıştır. Dolayısıyla "sadece çekim eki almıştır" ifadesi yanlıştır.
- C) "Düzenledik" sözcüğü sadece yapım eki almıştır.
- Bu sözcüğü kök ve eklerine ayıralım:
- Düzen: Sözcüğün köküdür (isim).
- -le: İsimden fiil yapan bir ektir. "Düzen" isminden "düzenle-" fiilini türetir. Bu bir yapım ekidir.
- -di: Görülen geçmiş zaman ekidir. (Çekim eki)
- -k: 1. çoğul kişi ekidir (biz düzenledik). (Çekim eki)
- Bu sözcük hem yapım eki (-le) hem de çekim ekleri (-di, -k) almıştır. Dolayısıyla "sadece yapım eki almıştır" ifadesi yanlıştır.
- D) Tüm sözcükler hem yapım hem çekim eki almıştır.
- Yukarıdaki analizlerimizden de anlaşılacağı üzere, B ve C seçenekleri yanlış olduğu için bu genel ifade de yanlıştır.
Yapılan incelemeler sonucunda, sadece A seçeneğindeki ifadenin doğru olduğu görülmektedir.
Cevap A seçeneğidir.
