Bir bitki hücresinde mitoz bölünme sırasında ara lamel oluşumu hangi evrede başlar ve bu yapının görevi nedir?
A) Profaz - Kromozomların sentromerlerinden iğ ipliklerine tutunması
B) Metafaz - Kromozomların ekvator düzleminde dizilmesi
C) Anafaz - Kardeş kromatitlerin zıt kutuplara çekilmesi
D) Telofaz - Sitoplazmanın bölünerek iki yavru hücre oluşturulması
Sevgili öğrenciler, bu soru bitki hücrelerinde mitoz bölünme sırasında gerçekleşen önemli bir olayı, yani ara lamel oluşumunu ve görevini anlamamızı istiyor. Hadi adım adım inceleyelim:
- Mitoz Bölünme Nedir? Mitoz, tek hücreli canlılarda üremeyi, çok hücreli canlılarda ise büyüme, gelişme ve yıpranan dokuların onarımını sağlayan bir hücre bölünmesi çeşididir. Bir ana hücreden genetik olarak aynı iki yavru hücre oluşur.
- Mitozun Evreleri: Mitoz bölünme, çekirdek bölünmesi (karyokinez) ve sitoplazma bölünmesi (sitokinez) olmak üzere iki ana aşamadan oluşur. Çekirdek bölünmesi ise Profaz, Metafaz, Anafaz ve Telofaz olmak üzere dört evrede gerçekleşir.
- Profaz: Bu evrede kromatin iplikleri kısalıp kalınlaşarak kromozomları oluşturur. Çekirdek zarı ve çekirdekçik erimeye başlar. İğ iplikleri oluşur.
- Metafaz: Kromozomlar, hücrenin ekvator düzleminde (metafaz plağı) tek sıra halinde dizilir. İğ iplikleri kromozomların sentromerlerine tutunur.
- Anafaz: Kardeş kromatitler sentromerlerinden ayrılarak zıt kutuplara çekilir. Her bir kromatit artık bağımsız bir kromozom olarak kabul edilir.
- Telofaz: Zıt kutuplara ulaşan kromozomlar tekrar kromatin ipliklerine dönüşür. Çekirdek zarı ve çekirdekçik yeniden oluşur. İğ iplikleri kaybolur. Bu evre, çekirdek bölünmesinin sonudur.
- Sitoplazma Bölünmesi (Sitokinez): Çekirdek bölünmesinin hemen ardından veya telofaz ile eş zamanlı olarak sitoplazma bölünmesi başlar. Bu aşamada ana hücrenin sitoplazması ikiye ayrılarak iki yeni yavru hücre oluşur.
- Bitki Hücrelerinde Sitokinez ve Ara Lamel: Hayvan hücrelerinde sitoplazma boğumlanma ile bölünürken, bitki hücrelerinde hücre duvarı olduğu için boğumlanma gerçekleşmez. Bunun yerine, Golgi aygıtından gelen kesecikler hücrenin ortasında birikerek bir yapı oluşturur. Bu yapıya ara lamel (hücre plağı) denir. Ara lamel, hücrenin ortasından kenarlara doğru büyüyerek hücreyi ikiye ayırır ve yeni hücre duvarının temelini oluşturur.
- Ara Lamel Oluşumunun Başlangıcı ve Görevi: Ara lamel oluşumu, telofaz evresinin sonlarına doğru başlar ve sitoplazmanın bölünerek iki yavru hücre oluşturulmasını sağlar. Bu, bitki hücrelerinde sitokinez mekanizmasıdır.
Şimdi seçenekleri değerlendirelim:
- A) Profaz - Kromozomların sentromerlerinden iğ ipliklerine tutunması: İğ iplikleri profazda oluşmaya başlasa da kromozomlara tutunma metafazda belirginleşir. Ara lamel profazda oluşmaz.
- B) Metafaz - Kromozomların ekvator düzleminde dizilmesi: Bu, metafazın doğru bir tanımıdır ancak ara lamel oluşumu bu evrede başlamaz.
- C) Anafaz - Kardeş kromatitlerin zıt kutuplara çekilmesi: Bu, anafazın doğru bir tanımıdır ancak ara lamel oluşumu bu evrede başlamaz.
- D) Telofaz - Sitoplazmanın bölünerek iki yavru hücre oluşturulması: Telofaz, çekirdek bölünmesinin son evresidir ve hemen ardından sitoplazma bölünmesi (sitokinez) başlar. Bitki hücrelerinde sitokinez, ara lamel oluşumuyla gerçekleşir ve bu da iki yavru hücrenin oluşmasını sağlar. Bu seçenek hem ara lamel oluşumunun başladığı evreyi hem de görevinin doğru açıklamasını içermektedir.
Cevap D seçeneğidir.
