🎓 Uç alkinlerin tepkimeleri (Tollens ve Fehling) Test 2 - Ders Notu
Bu notlar, uç alkinlerin Tollens ve Fehling çözeltileri ile verdiği tepkimeleri anlamanıza yardımcı olacak temel bilgileri içerir. Testte başarılı olmanızı sağlayacak önemli noktalara odaklanılmıştır.
📌 Alkinler: Genel Bakış 🧪
Alkinler, karbon-karbon arasında üçlü bağ içeren hidrokarbonlardır. Bu üçlü bağ, alkinlere özgü reaktivite kazandırır.
- Alkinlerin genel formülü CnH2n-2'dir.
- Üçlü bağ, bir sigma (σ) ve iki pi (π) bağından oluşur.
- Uç alkinler, üçlü bağın karbonlarından birinin doğrudan hidrojene bağlı olduğu alkinlerdir (R-C≡CH).
📌 Tollens Ayıracı (Gümüş Aynası Testi) 🥈
Tollens ayıracı, amonyaklı gümüş nitrat çözeltisidir ([Ag(NH3)2]+). Uç alkinler, Tollens ayıracı ile tepkime vererek gümüş aynası oluşturur.
- Tepkime, uç alkinin terminal hidrojeninin asidik olmasından kaynaklanır.
- Gümüş iyonları (Ag+), uç alkinin terminal hidrojenini kopararak gümüş metali (Ag) oluşturur. Bu da test tüpünün iç yüzeyinde gümüş aynası görünümüne neden olur.
- Formül: R-C≡CH + [Ag(NH3)2]+ → R-C≡CAg↓ + NH4+ + NH3
⚠️ Dikkat: İç alkinler Tollens ayıracı ile tepkime vermezler.
📌 Fehling Çözeltisi 💙
Fehling çözeltisi, bakır(II) sülfat (CuSO4) ve sodyum potasyum tartarat (Rochelle tuzu) içeren bazik bir çözeltidir. Uç alkinler, Fehling çözeltisi ile tepkime vererek kırmızı renkli bakır(I) oksit (Cu2O) çökeltisi oluşturur.
- Tepkime, uç alkinin terminal hidrojeninin asidik olmasından kaynaklanır.
- Bakır(II) iyonları (Cu2+), uç alkinin terminal hidrojenini kopararak bakır(I) oksit oluşturur.
- Gözlem: Mavi renkli Fehling çözeltisi, kırmızı renkli Cu2O çökeltisine dönüşür.
💡 İpucu: Tepkime denkleminde hangi iyonların indirgendiğine ve yükseltgendiğine dikkat edin.
📌 Tollens ve Fehling Testlerinin Karşılaştırılması ⚖️
Tollens ve Fehling testleri, uç alkinleri diğer alkinlerden ve diğer organik bileşiklerden ayırmak için kullanılan önemli ayıraçlardır.
- Her iki test de uç alkinlerin terminal hidrojeninin asidik özelliğinden yararlanır.
- Tollens testi gümüş aynası, Fehling testi ise kırmızı çökelti oluşturur.
- İki test de aldehitler tarafından pozitif sonuç verir (yanıltıcı olabilir). Bu yüzden diğer fonksiyonel grupların varlığı dikkate alınmalıdır.
