"Yazar, romanında İstanbul'un gizemli sokaklarını anlatıyor." cümlesindeki nesne ile aynı türde nesne bulunan cümle hangisidir?
A) Şair, duygularını mısralara dökmüş.
B) Çocuk, sabah erkenden uyandı.
C) Öğrenciler sınavda başarılı oldu.
D) Müdür toplantıyı erken bitirdi.
Merhaba sevgili öğrenciler!
Bu soruda, bir cümlenin nesnesinin türünü ve yapısını doğru bir şekilde analiz etmemiz ve ardından aynı özelliklere sahip nesneyi diğer seçenekler arasında bulmamız isteniyor. Haydi adım adım ilerleyelim:
- Adım 1: Ana Cümledeki Nesneyi Bulmak ve İncelemek
- Ana cümlemiz: "Yazar, romanında İstanbul'un gizemli sokaklarını anlatıyor."
- Öncelikle yüklemi bulalım: "anlatıyor."
- Yükleme "Neyi?" veya "Kimi?" sorularını sorarak nesneyi buluruz. "Yazar neyi anlatıyor?" diye sorduğumuzda cevabı "İstanbul'un gizemli sokaklarını" olur.
- Bu nesne, sonundaki "-nı" eki (belirtme hal eki) sayesinde belirtili nesne olduğunu gösterir. Ayrıca, "İstanbul'un sokakları" bir isim tamlamasıdır ve "gizemli" sıfatıyla nitelenmiştir. Nesnenin yapısına dikkat edelim: "sokaklarını" kelimesinde önce çoğul eki (-lar), sonra iyelik eki (-ı, 'onun sokakları' anlamında) ve en son belirtme hal eki (-nı) bulunmaktadır. Yani, iyelik eki almış bir isim tamlaması belirtili nesne görevindedir.
- Adım 2: Seçenekleri Tek Tek İncelemek
- Şimdi seçeneklerdeki cümleleri inceleyelim ve nesnelerini bulup türlerini ve yapılarını karşılaştıralım:
- A) Şair, duygularını mısralara dökmüş.
- Yüklem: "dökmüş."
- "Şair neyi dökmüş?" diye sorduğumuzda cevap "duygularını" olur.
- Bu da sonundaki "-nı" eki nedeniyle belirtili nesnedir. "Duygularını" kelimesine baktığımızda: "duygu" (isim) + "-lar" (çoğul eki) + "-ı" (iyelik eki, 'onun duyguları' anlamında) + "-nı" (belirtme hal eki) yapısını görürüz. Bu yapı, ana cümledeki "sokaklarını" kelimesinin yapısıyla (isim + çoğul + iyelik + belirtme hal eki) birebir örtüşmektedir.
- B) Çocuk, sabah erkenden uyandı.
- Yüklem: "uyandı."
- "Çocuk neyi uyandı?" veya "kimi uyandı?" sorularına cevap alamayız. "Sabah erkenden" zaman zarfıdır. Bu cümlede nesne bulunmamaktadır.
- C) Öğrenciler sınavda başarılı oldu.
- Yüklem: "başarılı oldu."
- "Öğrenciler neyi başarılı oldu?" veya "kimi başarılı oldu?" sorularına cevap alamayız. "Sınavda" yer tamlayıcısıdır. Bu cümlede de nesne bulunmamaktadır.
- D) Müdür toplantıyı erken bitirdi.
- Yüklem: "bitirdi."
- "Müdür neyi bitirdi?" diye sorduğumuzda cevap "toplantıyı" olur.
- Bu da sonundaki "-yı" eki nedeniyle belirtili nesnedir. Ancak "toplantıyı" kelimesinin yapısı "toplantı" (isim) + "-yı" (belirtme hal eki) şeklindedir. Burada ana cümledeki nesnede bulunan iyelik eki yoktur. Bu nedenle ana cümledeki nesnenin yapısıyla tam olarak aynı değildir.
- Adım 3: Sonucu Belirlemek
- Ana cümledeki nesne ("İstanbul'un gizemli sokaklarını") hem belirtili nesnedir hem de iyelik eki almış bir isim tamlaması yapısındadır. Seçenekler arasında bu özelliklere en uygun olanı A seçeneğindeki "duygularını" nesnesidir. O da belirtili nesne olup, iyelik eki almış bir isimden oluşmaktadır.
Cevap A seçeneğidir.
