Merhaba sevgili öğrenciler!
Bu soruda, verilen cümlenin fiilinin çatı özelliğini bulmamız isteniyor. Fiilin çatı özelliği iki ana başlık altında incelenir: özne-yüklem ilişkisine göre (etken, edilgen, dönüşlü, işteş) ve nesne-yüklem ilişkisine göre (geçişli, geçişsiz).
Şimdi cümlemizi adım adım inceleyelim:
- 1. Fiili Belirleyelim: Cümledeki fiil "yerleştirildi" kelimesidir.
- 2. Özne-Yüklem İlişkisine Göre Çatı Özelliğini Bulalım (Etken, Edilgen, Dönüşlü, İşteş):
- Fiilimiz "yerleştiril-di" şeklinde. Burada "-il" eki dikkatimizi çekiyor. Bu ek, fiilin edilgen veya dönüşlü çatılı olabileceğini gösterir.
- Cümlenin öznesi "Yeni alınan kitaplar"dır. Kitaplar kendi kendilerini raflara yerleştiremezler. Yani, eylemi yapan belli değildir veya başkası tarafından yapılmıştır.
- Eğer eylemi yapan belli değilse ve eylem başkası tarafından yapılıyorsa, bu fiil edilgen çatılıdır. (Örneğin, "Ev temizlendi." - Kim temizledi belli değil.)
- Eğer özne eylemi kendi üzerinde yapıyorsa dönüşlü olurdu. (Örneğin, "Çocuk yıkandı." - Çocuk kendini yıkadı.) Kitaplar kendini yerleştirmediği için dönüşlü değildir.
- Bu durumda "yerleştirildi" fiili edilgen çatılıdır.
- 3. Nesne-Yüklem İlişkisine Göre Çatı Özelliğini Bulalım (Geçişli, Geçişsiz):
- Bir fiilin geçişli olup olmadığını anlamak için fiilin başına "onu" kelimesini getirmeyi deneriz. Eğer anlamlı oluyorsa geçişli, olmuyorsa geçişsizdir.
- Fiilimizin kökü "yerleştirmek"tir. "Onu yerleştirmek" diyebilir miyiz? Evet, diyebiliriz. (Örneğin, "Kitabı yerleştirmek", "Eşyayı yerleştirmek").
- Dolayısıyla, "yerleştirmek" fiili geçişli bir fiildir. Edilgen çatılı fiiller genellikle geçişli fiillerden türetilir ve bu durumda fiilin geçişlilik özelliği korunur.
- 4. Sonuçları Birleştirelim:
- Fiilimiz özne-yüklem ilişkisine göre edilgendir.
- Fiilimiz nesne-yüklem ilişkisine göre geçişlidir.
- Bu durumda fiilin çatı özelliği Edilgen - Geçişlidir.
Bu özelliklere uyan seçenek B seçeneğidir.
Cevap B seçeneğidir.
