Merhaba sevgili öğrenciler, bu soruda bir cümlenin fiilinin çatı özelliklerini bulacağız. Fiil çatısı, fiilin özne ve nesne ile olan ilişkisini gösterir. İki ana başlık altında incelenir: özne-yüklem ilişkisi ve nesne-yüklem ilişkisi.
- Adım 1: Cümledeki Fiili Belirleyelim
"Arkadaşlarımızla hafta sonu sinemaya gittik." cümlesindeki fiil "gittik" kelimesidir.
- Adım 2: Fiilin Özne-Yüklem İlişkisini (Çatı Özelliği 1) Bulalım
Özne-yüklem ilişkisine göre fiiller etken, edilgen, dönüşlü veya işteş olabilir.
- Fiili kimin gerçekleştirdiğine bakalım: "Gittik" fiilini gerçekleştiren "biz" (gizli özne)dir. Yani eylemi yapan bellidir ve eylemi doğrudan kendisi yapmıştır.
- Fiilde edilgenlik (-l, -n) veya işteşlik (-ş) ekleri bulunmamaktadır.
- Eylemi yapanın belli olduğu ve eylemi doğrudan gerçekleştirdiği fiillere Etken çatılı fiil denir.
- Bu durumda "gittik" fiili Etken çatılıdır.
- Adım 3: Fiilin Nesne-Yüklem İlişkisini (Çatı Özelliği 2) Bulalım
Nesne-yüklem ilişkisine göre fiiller geçişli veya geçişsiz olabilir.
- Fiilin önüne "onu" zamirini getirerek veya "neyi?", "kimi?", "ne?" sorularını sorarak nesne alıp almadığını kontrol edebiliriz.
- "Onu gittik" dediğimizde anlamsız bir ifade ortaya çıkar.
- "Neyi gittik?", "Kimi gittik?", "Ne gittik?" sorularına cümlede bir cevap bulamıyoruz. "Sinemaya" kelimesi bir yer bildirdiği için nesne değil, dolaylı tümleçtir.
- Nesne alamayan fiillere Geçişsiz çatılı fiil denir.
- Bu durumda "gittik" fiili Geçişsiz çatılıdır.
- Adım 4: Sonuçları Birleştirelim
Fiilimiz "gittik", özne-yüklem ilişkisine göre Etken, nesne-yüklem ilişkisine göre ise Geçişsiz'dir.
Bu özellikler A seçeneğinde doğru olarak verilmiştir.
Cevap A seçeneğidir.
