Fiilde çatı TYT çıkmış sorular Test 2

8. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde dönüşlü çatılı bir fiil kullanılmıştır?

A) Çocuk parkta düşünce hemen ağladı.
B) Ayşe sınava iyi hazırlandı.
C) Kuşlar gökyüzünde süzülüyor.
D) Öğrenciler bahçede koşuşuyor.

Merhaba sevgili öğrenciler! Bu soruda, fiil çatılarından "dönüşlü çatılı fiil" konusunu ele alacağız. Dönüşlü çatılı fiiller, öznenin yaptığı işin yine öznenin kendisine döndüğü, yani öznenin hem işi yapan hem de işten etkilenen olduğu fiillerdir. Bu tür fiiller genellikle "-n" veya "-l" eklerinden birini alır. Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:

• A) Çocuk parkta düşünce hemen ağladı.

  Bu cümlede fiil "ağladı"dır. "Ağlamak" fiili, "-n" veya "-l" ekini almamıştır. Eylemi yapan çocuktur ve eylemden etkilenen de yine çocuktur; ancak bu fiil, yapısı gereği zaten etken çatılıdır ve dönüşlülük eki almadığı için dönüşlü kabul edilmez. Bu, etken çatılı bir fiildir.

• B) Ayşe sınava iyi hazırlandı.

  Bu cümlede fiil "hazırlandı"dır. Fiilin kökü "hazırlamak"tır. "Hazırlamak" fiili "-n" ekini alarak "hazırlanmak" olmuştur. Eylemi yapan Ayşe'dir ve Ayşe, "kendi kendini" sınava hazırlamıştır. Yani, eylem Ayşe tarafından yapılmış ve yine Ayşe'nin üzerinde gerçekleşmiştir. Özne (Ayşe) hem işi yapan hem de işten etkilenendir. Bu durum, dönüşlü çatılı fiilin en belirgin özelliğidir. Bu nedenle, bu fiil dönüşlü çatılıdır.

• C) Kuşlar gökyüzünde süzülüyor.

  Bu cümlede fiil "süzülüyor"dur. Fiilin kökü "süzmek"tir. "Süzmek" fiili "-ül" ekini alarak "süzülmek" olmuştur. Eylemi yapan kuşlardır ve kuşlar, "kendi kendine" süzülme eylemini gerçekleştirmektedir. Bu da öznenin hem işi yapan hem de işten etkilenen olduğu bir durumdur ve dönüşlü çatılı bir fiil olarak kabul edilebilir. Ancak, "süzülmek" fiili bağlama göre edilgen de olabilir ("Çay süzüldü" gibi). "Hazırlanmak" fiili ise dönüşlülüğü çok daha net ve tartışmasız bir şekilde ifade eder. Bu tür sorularda en net ve tipik örneği bulmaya çalışmalıyız.

• D) Öğrenciler bahçede koşuşuyor.

  Bu cümlede fiil "koşuşuyor"dur. Fiilin kökü "koşmak"tır. "Koşmak" fiili "-uş" ekini almıştır. "-ş" eki alan fiiller "işteş" çatılı fiillerdir. İşteş fiillerde eylem birden fazla kişi tarafından karşılıklı (örneğin, "selamlaşmak") veya birlikte (örneğin, "koşuşmak") yapılır. Dönüşlü çatılı fiil değildir.

Yukarıdaki incelemeler sonucunda, öznenin yaptığı işin yine kendisine döndüğü ve fiilin "-n" ekini aldığı en net örnek B seçeneğinde yer almaktadır.

Cevap B seçeneğidir.