"Sabah erkenden kalktı, kahvaltısını yaptı ve işe gitti."
Bu cümlede görülen geçmiş zaman eki almış fiillerin özneye göre çekimini göz önünde bulundurduğumuzda hangi seçenek doğrudur?
A) Tüm fiiller 3. tekil şahsa göre çekimlenmiştir
B) Tüm fiiller 1. tekil şahsa göre çekimlenmiştir
C) Fiiller farklı şahıslara göre çekimlenmiştir
D) Tüm fiiller 2. tekil şahsa göre çekimlenmiştir
Sevgili öğrenciler, bu soruda görülen geçmiş zaman eklerini almış fiillerin hangi şahsa göre çekimlendiğini bulacağız. Haydi adım adım inceleyelim!
- Öncelikle verilen cümleyi tekrar okuyalım: "Sabah erkenden kalktı, kahvaltısını yaptı ve işe gitti."
- Cümledeki fiilleri (eylemleri) belirleyelim: kalktı, yaptı, gitti.
- Şimdi her bir fiilin hangi şahıs tarafından gerçekleştirildiğini bulmak için "Kim?" sorusunu soralım. Bu, fiilin öznesini ve dolayısıyla hangi şahsa göre çekimlendiğini anlamamızı sağlar.
- "Kim kalktı?" diye sorduğumuzda, cevabımız "O" olur. (Burada özne gizlidir.)
- "Kim yaptı?" diye sorduğumuzda, cevabımız yine "O" olur. (Gizli özne)
- "Kim gitti?" diye sorduğumuzda, cevabımız yine "O" olur. (Gizli özne)
- Türkçede "O" zamiri, 3. tekil şahıs anlamına gelir. Yani, eylemi gerçekleştiren kişi ne ben (1. tekil), ne sen (2. tekil), ne de biz, siz, onlar (çoğul şahıslar) değil, üçüncü bir tekil kişidir.
- Görüldüğü gibi, cümlemizdeki tüm fiiller ("kalktı", "yaptı", "gitti") aynı gizli özne olan "O" tarafından yapılmıştır. Bu da fiillerin 3. tekil şahsa göre çekimlendiği anlamına gelir.
- Şimdi seçenekleri değerlendirelim:
- A) Tüm fiiller 3. tekil şahsa göre çekimlenmiştir. Bu bizim bulgumuzla tamamen örtüşüyor.
- B) Tüm fiiller 1. tekil şahsa göre çekimlenmiştir. Yanlış, çünkü 1. tekil şahıs "ben"dir (örneğin: ben kalktım, ben yaptım, ben gittim).
- C) Fiiller farklı şahıslara göre çekimlenmiştir. Yanlış, çünkü hepsi "O" şahsına göre çekimlenmiştir.
- D) Tüm fiiller 2. tekil şahsa göre çekimlenmiştir. Yanlış, çünkü 2. tekil şahıs "sen"dir (örneğin: sen kalktın, sen yaptın, sen gittin).
Bu analizler sonucunda doğru seçeneğin A olduğunu açıkça görüyoruz.
Cevap A seçeneğidir.
