Hangi seçenekteki cümlede görülen geçmiş zaman eki, bir isim soylu sözcüğe eklenerek ek fiil görevinde kullanılmıştır?
A) Dün akşam çok güzeldi.
B) Bütün kitapları okudu.
C) Yarın sabah erkenden gidecek.
D) Soruları hızlıca çözdü.
Merhaba sevgili öğrenciler!
Bu soruda, görülen geçmiş zaman ekinin (yani -dı, -di, -du, -dü, -tı, -ti, -tu, -tü eklerinin) bir isim soylu sözcüğe eklenerek "ek fiil" görevinde kullanıldığı cümleyi bulmamız isteniyor. Haydi, adım adım inceleyelim:
- Öncelikle, "görülen geçmiş zaman eki" bir eylemin geçmişte yapıldığını ve bu eylemin görüldüğünü, tanık olunduğunu bildiren ektir. Örneğin "geldi", "yaptı".
- "Ek fiil" ise, isim soylu sözcükleri yüklem yapan veya basit zamanlı fiilleri birleşik zamanlı yapan yardımcı bir fiildir. Ek fiilin görülen geçmiş zaman çekimi, isim soylu bir sözcüğe gelerek o sözcüğü geçmiş zamanda yüklem yapar. Örneğin "öğrenciydi" (öğrenci idi), "güzeldi" (güzel idi).
- Soruda bizden istenen, bu ekin bir isim soylu sözcüğe (isim, sıfat, zamir, zarf gibi) eklenerek ek fiil görevinde kullanılmasıdır. Eğer bu ek bir fiil köküne veya gövdesine gelirse, o zaman ek fiil değil, doğrudan fiilin çekim eki olur.
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Dün akşam çok güzeldi.
- Buradaki sözcük "güzel"dir. "Güzel" bir sıfattır, yani isim soylu bir sözcüktür.
- "güzel" sözcüğüne "-di" eki gelerek "güzeldi" olmuştur. Bu, "güzel idi" anlamına gelir.
- Burada "-di" eki, isim soylu "güzel" sözcüğünü cümlenin yüklemi yapmıştır ve geçmiş zamanda bir durumu ifade etmiştir. İşte bu, ek fiilin görülen geçmiş zaman çekimidir.
- B) Bütün kitapları okudu.
- Buradaki sözcük "oku-" fiilidir.
- "oku-" fiiline "-du" eki gelerek "okudu" olmuştur.
- Burada "-du" eki, doğrudan bir fiile gelerek o fiili görülen geçmiş zamanda çekimlemiştir. Bu, ek fiil değil, fiilin kendi zaman ekidir.
- C) Yarın sabah erkenden gidecek.
- Buradaki sözcük "git-" fiilidir.
- "git-" fiiline "-ecek" eki gelerek "gidecek" olmuştur.
- Burada kullanılan ek "-ecek" gelecek zaman ekidir. Soru bizden görülen geçmiş zaman ekini bulmamızı istediği için bu seçenek doğrudan elenir.
- D) Soruları hızlıca çözdü.
- Buradaki sözcük "çöz-" fiilidir.
- "çöz-" fiiline "-dü" eki gelerek "çözdü" olmuştur.
- Burada "-dü" eki, doğrudan bir fiile gelerek o fiili görülen geçmiş zamanda çekimlemiştir. Bu, ek fiil değil, fiilin kendi zaman ekidir.
Görüldüğü gibi, sadece A seçeneğinde görülen geçmiş zaman eki (-di), bir isim soylu sözcüğe (güzel) eklenerek ek fiil görevinde kullanılmıştır.
Cevap A seçeneğidir.
