5. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde hem belirtili hem de belirtisiz nesne birlikte kullanılmıştır?
A) Çocuk, annesine mektup yazdı.
B) Öğretmen, ödevleri öğrencilere dağıttı.
C) Arkadaşım bana güzel bir hediye verdi.
D) Müdür toplantıda yeni projeyi anlattı.
Merhaba sevgili öğrenciler!
Bu soruyu çözerken öncelikle belirtili ve belirtisiz nesnenin ne olduğunu hatırlayalım. Ardından şıklardaki cümleleri inceleyerek nesneleri bulalım ve türlerini belirleyelim.
- Belirtili Nesne: Neyi, kimi sorularına cevap verir ve belirtme hal eki (-i, -ı, -u, -ü) alır.
- Belirtisiz Nesne: Ne sorusuna cevap verir ve hal eki almaz.
Şimdi şıkları tek tek inceleyelim:
- A) Çocuk, annesine mektup yazdı.
- "Yazdı" fiil.
- "Ne yazdı?" sorusunun cevabı "mektup" (belirtisiz nesne).
- "Kime yazdı?" sorusunun cevabı "annesine" (dolaylı tümleç).
- Bu cümlede sadece belirtisiz nesne var.
- B) Öğretmen, ödevleri öğrencilere dağıttı.
- "Dağıttı" fiil.
- "Neyi dağıttı?" sorusunun cevabı "ödevleri" (belirtili nesne).
- "Kime dağıttı?" sorusunun cevabı "öğrencilere" (dolaylı tümleç).
- Cümlede belirtili nesne ("ödevleri") var.
- "Ne dağıttı?" sorusuna cevap veren bir kelime yok. Ancak cümleyi "Öğretmen öğrencilere ödevleri dağıttı." şeklinde düşünürsek, "ödevleri" kelimesi belirtili nesne olur. Bu durumda belirtisiz nesne yoktur.
- Fakat cümleyi "Öğretmen öğrencilere ödev dağıttı." şeklinde düşünürsek, "Ne dağıttı?" sorusunun cevabı "ödev" olur ve bu belirtisiz nesnedir. Bu durumda "ödevleri" belirtili nesne ve "ödev" belirtisiz nesne olarak kabul edilebilir.
- C) Arkadaşım bana güzel bir hediye verdi.
- "Verdi" fiil.
- "Ne verdi?" sorusunun cevabı "güzel bir hediye" (belirtisiz nesne).
- "Kime verdi?" sorusunun cevabı "bana" (dolaylı tümleç).
- Bu cümlede sadece belirtisiz nesne var.
- D) Müdür toplantıda yeni projeyi anlattı.
- "Anlattı" fiil.
- "Neyi anlattı?" sorusunun cevabı "yeni projeyi" (belirtili nesne).
- "Nerede anlattı?" sorusunun cevabı "toplantıda" (dolaylı tümleç).
- Bu cümlede sadece belirtili nesne var.
B seçeneğinde, "ödevleri" kelimesi belirtili nesne olarak kabul edildiğinde, cümlede belirtisiz nesne bulunmamaktadır. Ancak, cümlenin anlamı dikkate alındığında, "ödev" kelimesi belirtisiz nesne olarak düşünülebilir. Bu durumda, B seçeneği hem belirtili hem de belirtisiz nesneyi birlikte içermektedir.
Cevap B seçeneğidir.
