Deyimler ve atasözleri arasındaki fark Test 1

"Gözü yükseklerde olmak" ve "Gözü tok olmak" ifadeleri arasındaki ilişki nedir?

A) Anlamdaş deyimlerdir
B) Karşıt anlamlı deyimlerdir
C) Biri deyim diğeri atasözüdür
D) İkisi de gerçek anlamlıdır

Sevgili öğrenciler, bu soruyu doğru bir şekilde çözmek için öncelikle verilen deyimlerin anlamlarını ayrı ayrı inceleyelim ve sonra aralarındaki ilişkiyi belirleyelim. Haydi adım adım ilerleyelim!

• "Gözü yükseklerde olmak" deyiminin anlamı: Bu deyim, bir kişinin mevcut durumuyla yetinmeyip daha iyi, daha büyük, daha üstün bir konuma, başarıya veya şeye ulaşmayı arzu etmesi anlamına gelir. Yani, kişi büyük hedefler peşindedir, hırslıdır ve kolay kolay tatmin olmaz. Örneğin, "O, bu küçük kasabada kalmak istemiyor, gözü hep büyük şehirlerde ve önemli mevkilerde." cümlesinde kişinin daha fazlasını istediği anlaşılır.
• "Gözü tok olmak" deyiminin anlamı: Bu deyim ise, bir kişinin sahip olduğuyla yetinmesini, daha fazlasını istememesini, açgözlü olmamasını, elindekine şükretmesini ve kanaatkar olmasını ifade eder. Maddi veya manevi anlamda doymuş, tatmin olmuş bir durumu anlatır. Örneğin, "O kadar zengin olmasına rağmen gözü tok bir insandır, lükse düşkün değildir." cümlesinde kişinin elindekine razı olduğu ve fazlasını aramadığı belirtilir.
• Şimdi bu iki deyimin anlamlarını karşılaştıralım: "Gözü yükseklerde olmak" deyimi "daha fazlasını istemek, hırslı olmak" anlamını taşırken; "Gözü tok olmak" deyimi "sahip olduğuyla yetinmek, daha fazlasını istememek" anlamını taşır.
• Gördüğümüz gibi, bir deyim "istekli ve doyumsuz" bir durumu, diğer deyim ise "kanaatkar ve tatmin olmuş" bir durumu anlatıyor. Bu iki durum birbirinin tam tersidir.
• Bu durumda, bu iki deyim arasında karşıt anlamlılık ilişkisi bulunmaktadır.
• Şıkları inceleyelim:
• A) Anlamdaş deyimlerdir: Bu ifade yanlıştır çünkü deyimlerin anlamları birbirine zıttır.
• B) Karşıt anlamlı deyimlerdir: Bu ifade doğrudur çünkü deyimlerin anlamları birbirine zıttır.
• C) Biri deyim diğeri atasözüdür: Bu ifade yanlıştır. Her ikisi de kalıplaşmış söz grupları olduğu için deyimdir. Atasözleri ise genellikle öğüt veren, genel geçer yargılar bildiren tam cümlelerdir.
• D) İkisi de gerçek anlamlıdır: Bu ifade yanlıştır. Her ikisi de mecaz anlamlı deyimlerdir. "Göz" kelimesi burada gerçek anlamda bir organı değil, kişinin isteklerini, hırslarını veya kanaatkarlığını ifade eder.

Cevap B seçeneğidir.