5. "Yarışmada birinci olan öğrencilere ödülleri verildi." cümlesindeki sözde özne aşağıdakilerden hangisidir?
A) yarışmada
B) birinci olan öğrencilere
C) ödülleri
D) verildi
Merhaba sevgili öğrenciler!
Bu soruda, bir cümlede yer alan "sözde özne"yi bulmamız isteniyor. Sözde özne, özellikle edilgen çatılı fiillerin kullanıldığı cümlelerde karşımıza çıkar ve eylemi yapan değil, eylemden etkilenen varlığı ifade eder. Gelin, adım adım bu cümleyi inceleyelim:
- 1. Cümlenin Yüklemini Bulalım: Cümlenin yüklemi, yani yargıyı bildiren sözcük "verildi"dir.
- 2. Yüklemin Çatısını Belirleyelim: "Verildi" fiili, "vermek" fiiline "-il-" edilgenlik ekinin eklenmesiyle oluşmuştur. Bu ek, fiilin edilgen çatılı olduğunu gösterir. Edilgen çatılı fiillerde, eylemi yapan kişi veya varlık belli değildir ya da önemli değildir; önemli olan eylemden etkilenen varlıktır.
- 3. Sözde Özneyi Bulmak İçin Soru Sorun: Edilgen çatılı fiillerde, özneyi bulmak için "Ne verildi?" veya "Kim verildi?" sorularını sorarız. Bu soruların cevabı, sözde özneyi verir.
- "Verildi" (yüklem)
- Ne verildi? -> "ödülleri" (ödüller)
- 4. Sözde Öznenin Özelliğini Anlayalım: "Ödülleri" sözcüğü, "verilme" eylemini yapan değil, bu eylemden etkilenen, yani verilen şeydir. Ödüller kendi kendine verilmez, birileri tarafından verilir. Ancak cümlede ödülleri veren kişi belirtilmediği için "ödülleri" sözcüğü sözde özne görevini üstlenir.
- 5. Diğer Seçenekleri İnceleyelim:
- A) "yarışmada": Bu sözcük, eylemin nerede yapıldığını bildiren yer tamlayıcısıdır.
- B) "birinci olan öğrencilere": Bu sözcük grubu, eylemin kime yapıldığını bildiren dolaylı tümleçtir.
- D) "verildi": Bu sözcük, cümlenin yüklemidir.
Bu adımları takip ettiğimizde, "ödülleri" sözcüğünün "verilme" eyleminden etkilenen ve edilgen çatılı fiilin sözde öznesi olduğunu açıkça görüyoruz.
Cevap C seçeneğidir.
