10. "Yaralılar hemen hastaneye kaldırıldı, gerekli müdahaleler yapıldı ve taburcu edildi."
Bu cümlede sözde özne görevinde kullanılan kelime grupları aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?
A) yaralılar - müdahaleler
B) hastaneye - taburcu
C) hemen - gerekli
D) kaldırıldı - yapıldı - edildi
Bu soruda, verilen cümlede sözde özne görevinde kullanılan kelime gruplarını bulmamız isteniyor. Öncelikle sözde öznenin ne olduğunu hatırlayalım:
- Sözde Özne Nedir? Edilgen çatılı fiillerin (yani işi yapanın belli olmadığı, fiilin "-l" veya "-n" eklerini alarak oluşturulduğu fiillerin) yüklem olduğu cümlelerde, aslında nesne olan ancak özne konumuna geçen unsurlara "sözde özne" denir. Bu özneler, işi yapan değil, yapılan işten etkilenen varlıklardır.
Şimdi cümlemizi bölümlere ayırarak inceleyelim:
- "Yaralılar hemen hastaneye kaldırıldı"
- Bu cümlede yüklem "kaldırıldı" fiilidir. Fiil, "-ıl" ekini alarak edilgen çatılı olmuştur.
- Kaldırma eylemini yapan belli değildir. "Kim kaldırıldı?" diye sorduğumuzda "yaralılar" cevabını alırız.
- Yaralılar, kaldırma eylemini yapan değil, bu eylemden etkilenen varlıklardır. Dolayısıyla "yaralılar" bu cümlenin sözde öznesidir.
- "gerekli müdahaleler yapıldı"
- Bu cümlede yüklem "yapıldı" fiilidir. Fiil, "-ıl" ekini alarak edilgen çatılı olmuştur.
- Yapma eylemini yapan belli değildir. "Ne yapıldı?" diye sorduğumuzda "gerekli müdahaleler" cevabını alırız.
- Gerekli müdahaleler, yapma eylemini yapan değil, bu eylemden etkilenen varlıklardır. Dolayısıyla "gerekli müdahaleler" bu cümlenin sözde öznesidir.
- "ve taburcu edildi."
- Bu cümlede yüklem "taburcu edildi" fiilidir. Fiil, "-il" ekini alarak edilgen çatılı olmuştur.
- Taburcu etme eylemini yapan belli değildir. "Kim taburcu edildi?" diye sorduğumuzda, önceki kısımdaki "yaralılar" kelimesinin bu fiilin de sözde öznesi olduğunu anlarız. Yani "yaralılar" hem kaldırılma hem de taburcu edilme eylemlerinin sözde öznesidir.
Bu analiz sonucunda, cümlede sözde özne görevinde kullanılan kelime gruplarının "yaralılar" ve "gerekli müdahaleler" olduğunu tespit etmiş oluruz.
Şimdi seçeneklere bakalım:
- A) yaralılar - müdahaleler: Bu seçenek, bulduğumuz sözde öznelerle (yaralılar ve gerekli müdahaleler) uyumludur. "Müdahaleler" kelimesi burada "gerekli müdahaleler" kelime grubunu temsil etmektedir.
- B) hastaneye - taburcu: "Hastaneye" dolaylı tümleç, "taburcu" ise fiilin bir parçasıdır, tek başına özne değildir.
- C) hemen - gerekli: "Hemen" zarf, "gerekli" sıfattır.
- D) kaldırıldı - yapıldı - edildi: Bunlar fiillerdir ve cümlenin yüklemlerini oluştururlar.
Bu durumda doğru seçenek A'dır.
Cevap A seçeneğidir.
