Bir mani örneği:
"Bahçelerde kereviz
Kerevizin faydası
Ben yârimi görünce
Titrerim heyecandan"
Bu maniyle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?
A) Yedili hece ölçüsüyle söylenmiştir
B) İlk iki dize hazırlık, son iki dize asıl duyguyu içerir
C) Uyak düzeni aaxa şeklindedir
D) Divan edebiyatı nazım şeklidir
Merhaba sevgili öğrenciler!
Bu soruda, bir mani örneği üzerinden manilerin özelliklerini inceleyeceğiz ve hangi ifadenin mani için söylenemeyeceğini bulacağız. Maniler, Türk halk edebiyatının en sevilen ve yaygın nazım şekillerinden biridir. Gelin, adım adım seçenekleri değerlendirelim:
- A) Yedili hece ölçüsüyle söylenmiştir
- Hece ölçüsü, dizelerdeki hece sayısının eşit olmasıdır. Maniler genellikle 7'li hece ölçüsüyle söylenir.
- Verilen mani örneğini inceleyelim:
- "Bah-çe-ler-de ke-re-viz" (7 hece)
- "Ke-re-vi-zin fay-da-sı" (7 hece)
- "Ben yâ-ri-mi gö-rün-ce" (7 hece)
- "Tit-re-rim he-ye-can-dan" (7 hece)
- Gördüğümüz gibi, tüm dizeler 7 heceden oluşmaktadır. Bu ifade, mani için söylenebilir.
- B) İlk iki dize hazırlık, son iki dize asıl duyguyu içerir
- Manilerin en belirgin özelliklerinden biri de budur. İlk iki dize genellikle konuyla ilgisiz, doldurma veya hazırlık dizeleridir. Asıl anlatılmak istenen duygu, düşünce veya mesaj son iki dizede verilir.
- Örneğimizde "Bahçelerde kereviz / Kerevizin faydası" dizeleri asıl duyguyla doğrudan ilgili değildir. "Ben yârimi görünce / Titrerim heyecandan" dizeleri ise maninin ana temasını ve duygusunu ifade eder. Bu ifade, mani için söylenebilir.
- C) Uyak düzeni aaxa şeklindedir
- Manilerin uyak düzeni genellikle "aaxa" veya "aaba" şeklindedir. Yani birinci, üçüncü ve bazen dördüncü dizeler birbiriyle uyaklı olurken, ikinci dize serbest (uyaksız) kalabilir. "aaxa" gösterimi, birinci ve üçüncü dizelerin uyaklı olduğunu, ikinci ve dördüncü dizelerin ise farklı uyaklara sahip olduğunu veya uyaksız olduğunu ifade eder.
- Bu, manilerin genel bir özelliğidir. Her ne kadar verilen örnekteki uyak düzeni (kereviz, faydası, görünce, heyecandan) tam olarak "aaxa"ya uymasa da, manilerin kendine özgü bir uyak düzenine sahip olduğu gerçeğini yansıtan bir ifadedir. Dolayısıyla, manilerin genel özellikleri arasında bu tür bir uyak düzeninin varlığı söylenebilir.
- D) Divan edebiyatı nazım şeklidir
- Maniler, Türk halk edebiyatı nazım şekillerinden biridir. Anonimdirler, sözlü gelenekle yayılmışlardır ve genellikle sade bir dille yazılırlar.
- Divan edebiyatı ise yüksek zümreye hitap eden, aruz ölçüsünü kullanan, Arapça ve Farsça kelimelerle yüklü, kendine özgü nazım şekilleri (gazel, kaside, rubai vb.) olan bir edebiyat geleneğidir.
- Mani ile Divan edebiyatı arasında temel bir ayrım vardır. Mani, Divan edebiyatı nazım şekli değildir. Bu ifade, mani için kesinlikle söylenemez.
Bu değerlendirmeler sonucunda, manilerin halk edebiyatına ait bir nazım şekli olduğunu ve Divan edebiyatıyla ilgisi olmadığını açıkça görüyoruz.
Cevap D seçeneğidir.
