İnsanlarda kan gruplarının kalıtımı, birden fazla alelin (çoklu alellik) ve bazı alellerin birbirine karşı baskınlık göstermemesi (eşbaskınlık) prensipleriyle açıklanır. Bu soruyu çözmek için öncelikle kan gruplarının genetik temellerini hatırlayalım:
- Kan Grubu Alelleri: İnsanlarda kan grubunu belirleyen üç temel alel vardır: $I^A$, $I^B$ ve $i$.
- Baskınlık Durumları: $I^A$ aleli $i$ aleline baskındır ($I^A > i$), $I^B$ aleli $i$ aleline baskındır ($I^B > i$). $I^A$ ve $I^B$ alelleri ise birbirine eşbaskındır ($I^A = I^B$). Eşbaskınlık, her iki alelin de fenotipte (dış görünüşte) kendini göstermesi anlamına gelir.
- A Kan Grubu Genotipleri: A kan grubuna sahip bir bireyin genotipi $I^A I^A$ (homozigot A) veya $I^A i$ (heterozigot A) olabilir.
- B Kan Grubu Genotipleri: B kan grubuna sahip bir bireyin genotipi $I^B I^B$ (homozigot B) veya $I^B i$ (heterozigot B) olabilir.
- AB Kan Grubu Genotipi: AB kan grubuna sahip bir bireyin genotipi sadece $I^A I^B$ olabilir. Bu, eşbaskınlığın bir sonucudur.
- 0 Kan Grubu Genotipi: 0 kan grubuna sahip bir bireyin genotipi sadece $i i$ olabilir, çünkü $i$ aleli çekiniktir.
- Çocuğun AB Kan Grubuna Sahip Olması İçin Gereken: Bir çocuğun AB kan grubuna sahip olabilmesi için genotipinin $I^A I^B$ olması gerekir. Bu da demektir ki, çocuk bir ebeveynden $I^A$ alelini, diğer ebeveynden ise $I^B$ alelini almalıdır.
- Şimdi seçenekleri inceleyelim ve hangi ebeveyn genotip kombinasyonunun $I^A$ ve $I^B$ alellerini çocuğa aktararak AB kan grubunu oluşturabileceğini bulalım:
- A) AA × BB: Bu genotipler $I^A I^A$ ve $I^B I^B$ anlamına gelir. Birinci ebeveyn sadece $I^A$ alelini, ikinci ebeveyn ise sadece $I^B$ alelini verebilir. Bu durumda çocuk kesinlikle $I^A I^B$ (AB kan grubu) olur.
- B) AO × BO: Bu genotipler $I^A i$ ve $I^B i$ anlamına gelir. Birinci ebeveyn $I^A$ veya $i$ alelini, ikinci ebeveyn ise $I^B$ veya $i$ alelini verebilir. Bu kombinasyonda çocuk $I^A I^B$ (AB kan grubu) olabilir.
- C) AB × OO: Bu genotipler $I^A I^B$ ve $i i$ anlamına gelir. Birinci ebeveyn $I^A$ veya $I^B$ alelini, ikinci ebeveyn ise sadece $i$ alelini verebilir. Bu durumda çocuk $I^A i$ (A kan grubu) veya $I^B i$ (B kan grubu) olabilir, ancak AB kan grubu olamaz.
- D) AO × AB: Bu genotipler $I^A i$ ve $I^A I^B$ anlamına gelir. Birinci ebeveyn $I^A$ veya $i$ alelini, ikinci ebeveyn ise $I^A$ veya $I^B$ alelini verebilir. Bu durumda, birinci ebeveyn $I^A$ alelini, ikinci ebeveyn ise $I^B$ alelini verirse, çocuk $I^A I^B$ genotipine sahip olur ve AB kan grubundan olur. Dolayısıyla, bu ebeveyn genotip kombinasyonu AB kan grubuna sahip bir çocuğun doğmasına olanak tanır.
Bu analizler sonucunda, D seçeneğindeki ebeveyn genotiplerinin AB kan grubuna sahip bir çocuğun doğabilmesi için uygun bir kombinasyon olduğu açıkça görülmektedir.
Cevap D seçeneğidir.
