Merhaba sevgili öğrenciler!
Bu soruda, kelimelerin yapısını ve eklerin görevlerini anlamak çok önemli. "Gözlemci" kelimesindeki yapım ekinin ne işe yaradığını adım adım inceleyelim:
- Öncelikle, kelimenin kökünü bulalım: "Gözlemci" kelimesinin kökü "göz"dür. "Göz", bir organ adıdır ve isimdir.
- "Göz" kelimesine "-lem" eki gelerek "gözlem" kelimesi oluşmuştur. "Gözlem", bir şeyi dikkatle inceleme işi anlamına gelir ve yine bir isimdir. Bu ek, kelimenin anlamını değiştirerek yeni bir kelime türettiği için bir yapım ekidir.
- Şimdi asıl sorumuzdaki eke gelelim: "Gözlem" kelimesine "-ci" eki gelerek "gözlemci" kelimesi oluşmuştur. "Gözlemci", gözlem yapan kişi anlamına gelir.
- Türkçede "-ci, -cı, -cü, -cu" ekleri, genellikle bir işi yapan, bir mesleği icra eden veya bir şeyle ilgili olan kişileri belirtmek için kullanılır. Örneğin: "simit"ten "simitçi", "kitap"tan "kitapçı", "tamir"den "tamirci".
- "Gözlemci" kelimesi de, "gözlem" işini yapan kişiyi, yani bir mesleği veya bir görevi ifade eden bir isim türetmiştir.
- Şimdi seçenekleri değerlendirelim:
- A) Çoğul anlamı katmak: Çoğul anlamı katan ek "-ler/-lar" ekidir ("gözlemciler" gibi). "-ci" eki çoğul anlamı katmaz. Bu yüzden A seçeneği yanlıştır.
- B) Meslek adı türetmek: "Gözlemci", gözlem yapma işini meslek edinen veya bu görevi üstlenen kişiyi ifade eder. Bu ek, "gözlem" isminden "gözlemci" ismini türeterek bir meslek veya görev adı oluşturmuştur. Bu yüzden B seçeneği doğrudur.
- C) Yapım eki değildir: "-ci" eki, "gözlem" kelimesinin anlamını değiştirerek tamamen yeni bir kelime (gözlem yapan kişi) türettiği için bir yapım ekidir. Bu yüzden C seçeneği yanlıştır.
- D) İsimden fiil yapmak: "-ci" eki, "gözlem" (isim) kelimesine gelerek "gözlemci" (isim) kelimesini türetmiştir. Kelimenin türünü isimden fiile çevirmemiştir. İsimden fiil yapan ekler farklıdır (örneğin: "baş"tan "başla-"). Bu yüzden D seçeneği yanlıştır.
Bu adımları takip ettiğimizde, "-ci" ekinin "gözlem" isminden "gözlemci" ismini türeterek bir meslek veya görev adı oluşturduğunu açıkça görürüz.
Cevap B seçeneğidir.
