6. sınıf Yapım eki nedir ve görevi nedir? Test 2

3. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yapım eki almış bir kelime vardır?

A) Kitapları düzenliyordu.
B) Yolculuk çok keyifli geçti.
C) Öğrenciler bahçede oynuyor.
D) Bu soruyu çözemedim.

Bu soruda, cümlelerdeki kelimelerin yapım eki alıp almadığını bulmamız isteniyor. Öncelikle yapım eki ne demek, kısaca hatırlayalım:

• Yapım eki, bir kelimenin köküne veya gövdesine gelerek o kelimenin anlamını değiştiren veya türünü (isimden fiil, fiilden isim, isimden isim, isimden sıfat vb.) değiştiren eklerdir. Yeni bir kelime türetirler.
• Çekim ekleri ise kelimenin anlamını veya türünü değiştirmez, sadece kelimenin cümledeki görevini (çoğul, hal, zaman, şahıs vb.) belirtir.

Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:

• A) Kitapları düzenliyordu.

  "Kitapları" kelimesinde "kitap" kök, "-lar" çoğul eki (çekim eki), "-ı" belirtme hal eki (çekim eki)dir. Yapım eki yoktur. "düzenliyordu" kelimesinin kökü "düzen" (isim)dir. "-le" eki gelerek "düzenle-" (fiil) olmuştur. Burada "-le" bir yapım ekidir (isimden fiil yapım eki).

• B) Yolculuk çok keyifli geçti.

  "Yolculuk" kelimesinin kökü "yol" (isim)dir. "-cu" eki gelerek "yolcu" (isim) olmuş, ardından "-luk" eki gelerek "yolculuk" (isim) olmuştur. Hem "-cu" hem de "-luk" birer yapım ekidir (isimden isim yapım ekleri). Bu kelime, birden fazla yapım eki almıştır. "keyifli" kelimesinin kökü "keyif" (isim)dir. "-li" eki gelerek "keyifli" (sıfat) olmuştur. "-li" bir yapım ekidir (isimden sıfat yapım eki). Bu cümlede birden fazla ve çok belirgin yapım eki almış kelime bulunmaktadır.

• C) Öğrenciler bahçede oynuyor.

  "Öğrenciler" kelimesinin kökü "öğren-" (fiil)dir. "-ci" eki gelerek "öğrenci" (isim) olmuştur. "-ci" bir yapım ekidir (fiilden isim yapım eki). "-ler" ise çoğul eki (çekim eki)dir. "bahçede" kelimesinde "bahçe" kök, "-de" bulunma hal eki (çekim eki)dir. Yapım eki yoktur. "oynuyor" kelimesinde "oyna-" kök, "-yor" şimdiki zaman eki (çekim eki)dir. Yapım eki yoktur.

• D) Bu soruyu çözemedim.

  "Bu" kelimesi ek almamıştır. "soruyu" kelimesinin kökü "sor-" (fiil)dir. "-u" eki gelerek "soru" (isim) olmuştur. "-u" bir yapım ekidir (fiilden isim yapım eki). "-yu" ise belirtme hal eki (çekim eki)dir. "çözemedim" kelimesinde "çöz-" kök, "-e-" yeterlilik eki (çekim eki), "-me-" olumsuzluk eki (çekim eki), "-di" geçmiş zaman eki (çekim eki), "-m" şahıs eki (çekim eki)dir. Yapım eki yoktur.

Gördüğümüz gibi, A, C ve D seçeneklerinde de yapım eki almış kelimeler bulunmaktadır. Ancak B seçeneğinde hem "yolculuk" kelimesi birden fazla yapım eki almıştır hem de "keyifli" kelimesi de yapım eki alarak yeni bir anlam ve tür kazanmıştır. Bu durum, B seçeneğini sorunun doğru cevabı olarak öne çıkarmaktadır.

Cevap B seçeneğidir.