Bir öğrenci, ders çalışmak yerine bilgisayar oyunu oynadığında "Zaten bugün çok yorgunum, verimli ders çalışamam" diye düşünür.
Bu öğrencinin davranışı psikolojide hangi kavramla açıklanır?
A) Motivasyon
B) Bilişsel çelişki
C) Mantığa bürüme
D) Öz yeterlilik
Sevgili öğrenciler, bu soruda bir öğrencinin ders çalışmak yerine bilgisayar oyunu oynarken kendini haklı çıkarmak için kullandığı bir düşünce biçimini inceliyoruz. Bu tür durumlar hepimizin başına gelebilir ve psikolojide belirli kavramlarla açıklanır. Şimdi seçenekleri tek tek değerlendirerek doğru cevabı bulalım:
- A) Motivasyon: Motivasyon, bir hedefe ulaşmak için içimizden gelen istektir. Öğrencinin ders çalışmak yerine oyun oynaması, o an için ders çalışmaya karşı motivasyon eksikliği yaşadığını gösterir. Ancak "Zaten bugün çok yorgunum" düşüncesi, motivasyonun kendisi değil, motivasyon eksikliğini haklı çıkarmak için kullanılan bir açıklamadır.
- B) Bilişsel çelişki: Bilişsel çelişki, bir kişinin aynı anda birbiriyle çelişen iki veya daha fazla inanca, değere veya fikre sahip olması durumudur. Örneğin, "Ders çalışmam gerekiyor" inancı ile "Oyun oynamak istiyorum" davranışı arasında bir çelişki yaşanır. Öğrencinin "Çok yorgunum" düşüncesi, bu çelişkinin yarattığı rahatsızlığı azaltmak için kullanılan bir mekanizmadır, çelişkinin kendisi değildir.
- C) Mantığa bürüme (Rasyonalizasyon): Mantığa bürüme, kişinin kabul edilemez bir davranışını, düşüncesini veya duygusunu, kendisi ve başkaları için mantıklı ve kabul edilebilir bir açıklamayla haklı çıkarmasıdır. Öğrenci ders çalışmak yerine oyun oynamıştır (kabul edilemez davranış). Bu davranışı haklı çıkarmak ve suçluluk duygusundan kurtulmak için "Zaten çok yorgunum, verimli çalışamam" gibi bir bahane üretir. Bu bahane, aslında ders çalışmama isteğini gizleyen, mantıklı gibi görünen ama gerçek olmayan bir açıklamadır. Bu durum, tam olarak mantığa bürüme kavramıyla açıklanır.
- D) Öz yeterlilik: Öz yeterlilik, bir kişinin belirli bir görevi başarıyla yerine getirme yeteneğine olan inancıdır. "Bu dersi yapabilirim" veya "Bu konuyu öğrenebilirim" gibi düşünceler öz yeterlilikle ilgilidir. Öğrencinin "Çok yorgunum" düşüncesi, yeteneğine olan inancından ziyade, o anki eylemsizliğini haklı çıkarmaya yönelik bir bahanedir.
Öğrencinin "Zaten bugün çok yorgunum, verimli ders çalışamam" diyerek ders çalışmama davranışını haklı çıkarması, psikolojideki mantığa bürüme kavramının tipik bir örneğidir. Bu, aslında yapmak istemediği bir şeyi yapmamak için kendine ve çevresine mantıklı görünen bir bahane sunma şeklidir.
Cevap C seçeneğidir.
