5. "Yol" sözcüğü aşağıdaki cümlelerin hangisinde yan anlamda kullanılmıştır?
A) Dağ yolunda ilerlerken manzara nefes kesiciydi.
B) Bu işte doğru yolu bulmak için danışmana ihtiyacımız var.
C) Saçlarının yolu çok belirgindi.
D) Yol kenarında duran aracın lastiği patlamıştı.
Bu soruda, "yol" sözcüğünün hangi cümlede yan anlamda kullanıldığını bulmamız isteniyor. Öncelikle "temel anlam" ve "yan anlam" kavramlarını kısaca hatırlayalım:
- Temel Anlam: Bir sözcüğün akla gelen ilk, asıl ve gerçek anlamıdır. "Yol" sözcüğünün temel anlamı, üzerinde yürünülen veya taşıtların geçtiği kara parçasıdır.
- Yan Anlam: Bir sözcüğün temel anlamıyla bağlantılı olarak, genellikle benzetme veya yakıştırma yoluyla kazandığı yeni anlamdır. Temel anlamdan tamamen kopmaz, aralarında bir ilişki bulunur. Örneğin, "kapının kolu", "dağın eteği" gibi kullanımlar yan anlamdır çünkü kapının kolu, insan koluna; dağın eteği, insan eteğine benzetilmiştir.
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Dağ yolunda ilerlerken manzara nefes kesiciydi. Buradaki "yol", dağın üzerinde ilerlenen fiziksel bir geçittir. Bu, "yol" sözcüğünün temel anlamıdır.
- B) Bu işte doğru yolu bulmak için danışmana ihtiyacımız var. Buradaki "yol", bir işi yapma biçimi, yöntem veya çözüm anlamındadır. Fiziksel bir yol değildir, soyut bir "yöntem" anlamında kullanılmıştır. Bu kullanım, temel anlamdan türemiş olsa da, doğrudan bir şekil benzerliği içermediği için yan anlamdan ziyade mecaz anlama veya deyimsel bir kullanıma daha yakındır.
- C) Saçlarının yolu çok belirgindi. Buradaki "yol", saçların ayrıldığı çizgi, yani "saç ayrımı" anlamındadır. Saçın ortasından geçen bu çizgi, fiziksel bir "yol"a benzetildiği için bu kullanım, "yol" sözcüğünün yan anlamıdır. Temel anlamdaki "yol" ile bir şekil benzerliği (çizgi olma durumu) vardır.
- D) Yol kenarında duran aracın lastiği patlamıştı. Buradaki "yol", taşıtların geçtiği fiziksel kara parçasıdır. Bu da "yol" sözcüğünün temel anlamıdır.
Görüldüğü gibi, C seçeneğindeki "saç yolu" ifadesi, temel anlamdaki "yol" ile bir şekil benzerliği kurularak oluşturulmuş, sözcüğün yan anlamda kullanıldığı en belirgin örnektir.
Cevap C seçeneğidir.
