Fiilimsi nasıl bulunur Test 2

🎓 Fiilimsi nasıl bulunur Test 2 - Ders Notu

Bu ders notu, "Fiilimsi nasıl bulunur Test 2" kapsamında karşılaşabileceğin fiilimsileri (eylemsileri) kolayca tanıman ve türlerini ayırt etmen için temel bilgileri ve pratik ipuçlarını içermektedir.

📌 Fiilimsiler Nedir?

Fiilimsiler, fiillerden türeyen ancak bir fiil gibi çekimlenmeyip cümlede isim, sıfat veya zarf görevinde kullanılan özel kelimelerdir. Fiilimsiler, bir fiilin anlamını taşırken, isim, sıfat veya zarfın özelliklerini gösterirler.

• 📝 Fiil kök veya gövdelerine belirli ekler getirilerek oluşturulurlar.
• 📝 Fiiller gibi olumsuzluk eki (-ma, -me) alabilirler.
• 📝 Fiiller gibi zaman ve şahıs eki almazlar, yani cümlenin yüklemi olamazlar (isim fiiller ek fiil alarak yüklem olabilir).

📌 1. İsim-Fiiller (Mastar / Gerund)

İsim-fiiller, fiil kök veya gövdelerine gelerek onları cümlede isim gibi kullanan eklerdir. Bir eylemin adı olurlar.

• 📝 **Ekleri:** -ma / -me, -ış / -iş / -uş / -üş, -mak / -mek. (Mayışmak kodlamasıyla akılda kalabilir.)
• 📝 **Örnekler:**
  • **Gelme**si beni sevindirdi. (Eylemin adı)
  • Onun **gülüş**ü içimi ısıttı. (Eylemin adı)
  • Kitap **okumak** en büyük zevkimdir. (Eylemin adı)

💡 İpucu: İsim-fiiller, isim gibi çekim ekleri (hal ekleri, iyelik ekleri) alabilir ve cümlede özne, nesne gibi görevlerde bulunabilirler.

📌 2. Sıfat-Fiiller (Ortaç / Participle)

Sıfat-fiiller, fiil kök veya gövdelerine gelerek onları cümlede sıfat görevinde kullanan eklerdir. Bir ismi niteleyerek veya belirterek kullanılırlar.

• 📝 **Ekleri:** -an / -en, -ası / -esi, -maz / -mez, -ar / -er / -ır / -ir / -ur / -ür, -dik / -dık / -duk / -dük, -ecek / -acak, -miş / -mış / -muş / -müş. (Anası mezar dikecekmiş kodlamasıyla akılda kalabilir.)
• 📝 **Örnekler:**
  • **Koşan** çocuk. (Hangi çocuk?)
  • **Gelecek** günler. (Hangi günler?)
  • **Okunmuş** kitap. (Nasıl kitap?)
  • **Yıkılası** dağlar. (Nasıl dağlar?)

⚠️ Dikkat: Sıfat-fiillerin nitelediği isim düşerse, sıfat-fiil adlaşır ve "adlaşmış sıfat-fiil" olur. (Örn: "Koşanlar" (koşan insanlar) çok yorulmuştu.)

📌 3. Zarf-Fiiller (Bağ-Fiil / Ulaç / Adverbial Participle)

Zarf-fiiller, fiil kök veya gövdelerine gelerek onları cümlede zarf görevinde kullanan eklerdir. Cümledeki eylemi zaman, durum, sebep gibi yönlerden tamamlarlar.

• 📝 **Ekleri:** -ken, -alı / -eli, -madan / -meden, -ince / -ınca / -ünce / -unca, -ip / -ıp / -up / -üp, -arak / -erek, -dıkça / -dikçe / -dukça / -dükçe, -r...-maz / -r...-mez, -a...-a / -e...-e, -casına / -cesine, -maksızın / -meksizin, -dığında / -diğinde. (Kenyalı Asiye maden dağında ince ip atarak yürüdü, geldikçe gülerek gittiğinde durmaksızın kodlamasıyla akılda kalabilir.)
• 📝 **Örnekler:**
  • **Gülerek** konuştu. (Nasıl konuştu?)
  • **Gelince** haber ver. (Ne zaman haber ver?)
  • **Okurken** uyuyakalmış. (Ne zaman uyuyakalmış?)
  • Hiç dur**maksızın** çalıştı. (Nasıl çalıştı?)

💡 İpucu: Zarf-fiiller genellikle cümlede iki eylemi birbirine bağlar ve eylemin nasıl veya ne zaman yapıldığını belirtir.

📌 Kalıcı İsimler (Adlaşmış Fiilimsiler)

Bazı isim-fiiller ve sıfat-fiiller zamanla fiilimsi özelliklerini kaybederek bir varlığın, kavramın veya eylemin adı haline gelirler. Bunlara "kalıcı isim" denir.

• 📝 **Örnekler:**
  • **Dondurma** (Yemek olarak)
  • **Çakmak** (Ateş yakma aracı)
  • **Yemek** (Öğün)
  • **Dolmuş** (Taşıt)
  • **Kazma** (Alet)

⚠️ Dikkat: Kalıcı isimler artık fiilimsi değildir. Olumsuzluk eki (-ma/-me) alamazlar ve bir eylemi değil, doğrudan bir nesneyi veya kavramı adlandırırlar.

📌 Fiilimsileri Ayırt Etme İpuçları

Fiilimsileri gerçek fiillerden veya isimlerden ayırmak için şu noktalara dikkat etmelisin:

• 📝 Fiilimsiler olumsuzluk eki (-ma/-me) alabilir: "Gelme**me**si", "Git**me**yen".
• 📝 Gerçek fiiller zaman ve şahıs eki alırken, fiilimsiler almaz: "Geliyor**um**" (fiil), "Gelen" (fiilimsi).
• 📝 Bir kelimenin fiilimsi olup olmadığını anlamak için cümleyi dikkatlice oku ve kelimenin cümlede hangi görevde kullanıldığına bak.
• 📝 Yüklem olan kelimeye dikkat et. Fiilimsiler genellikle cümlenin yüklemi olmaz (isim-fiiller ek fiil alarak yüklem olabilir, bu özel bir durumdur).
• 📝 Sıfat-fiillerin nitelediği isim düşmüşse, kelime "adlaşmış sıfat-fiil" olur ve artık isim gibi kullanılır.