10. Olağanüstü hal rejimi ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?
A) İdari yargı yolu kapatılamaz
B) Vatandaşlar zorunlu çalıştırmaya tabi tutulamaz
C) Hiç kimse din, vicdan ve düşünce kanaatlerini açıklamaya zorlanamaz
D) Suç ve cezalar geçmişe yürütülemez
Merhaba sevgili öğrenciler,
Olağanüstü hal (OHAL) rejimi, devletin ciddi tehlikelerle karşılaştığı durumlarda uyguladığı özel bir yönetim biçimidir. Ancak bu rejimde bile temel hak ve özgürlüklerin korunmasına özen gösterilir. Şimdi sorudaki ifadeleri tek tek inceleyelim:
- A) İdari yargı yolu kapatılamaz: Olağanüstü hal dönemlerinde çıkarılan Kanun Hükmünde Kararnameler (KHK'ler) hakkında yargı denetimi konusunda bazı tartışmalar ve sınırlamalar olsa da, idari yargı yolunun tamamen kapatılması, hukuk devleti ilkesiyle bağdaşmaz. Anayasa Mahkemesi'nin bu konudaki kararları ve genel hukuk ilkeleri, idari işlemlerin yargı denetimine tabi olması gerektiğini vurgular. Dolayısıyla, bu ifade genellikle doğru kabul edilir; yargı yolu tamamen kapatılamaz, ancak kapsamı ve denetim şekli farklılaşabilir.
- B) Vatandaşlar zorunlu çalıştırmaya tabi tutulamaz: Bu ifade yanlıştır. Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nın 42. maddesi (eski 42, yeni 18. madde) "Zorunlu çalışma, olağanüstü hallerde, kamu hizmetlerinde ve ülke ihtiyaçlarının gerektirdiği hallerde kanunla düzenlenir." hükmünü içermektedir. Bu maddeye göre, olağanüstü hallerde vatandaşlar zorunlu çalıştırmaya tabi tutulabilirler. Dolayısıyla, "tabi tutulamaz" ifadesi Anayasa'ya aykırıdır.
- C) Hiç kimse din, vicdan ve düşünce kanaatlerini açıklamaya zorlanamaz: Bu ifade doğrudur. Anayasamızın 15. maddesi, savaş, seferberlik veya olağanüstü hallerde dahi dokunulamayacak temel hak ve özgürlükleri sayar. Bu haklar arasında "kimsenin din, vicdan, düşünce ve kanaatlerini açıklamaya zorlanamayacağı ve bunlardan dolayı kınanamayacağı" açıkça belirtilmiştir.
- D) Suç ve cezalar geçmişe yürütülemez: Bu ifade de doğrudur. Anayasa'nın 15. maddesinde, olağanüstü hallerde dahi dokunulamayacak haklardan biri de "suç ve cezaların geçmişe yürütülemeyeceği" ilkesidir. Bu, hukuk devletinin temel ilkelerinden biridir ve ceza hukukunda "kanunsuz suç ve ceza olmaz" ilkesinin bir yansımasıdır.
Yukarıdaki açıklamalara göre, olağanüstü hal rejiminde vatandaşların zorunlu çalıştırmaya tabi tutulamayacağını belirten B seçeneğindeki ifade yanlıştır, çünkü Anayasa bu duruma izin vermektedir.
Cevap B seçeneğidir.
