Sevgili öğrenciler,
Bu soruda, toplumsal düzenin ve uyumun sağlanmasında kilit rol oynayan bir kavramı anlamamız isteniyor. Toplumlar, bireylerin belirli kurallara ve beklentilere uygun davranmasını ister. Bu kurallara "toplumsal normlar" deriz. Peki, bir birey bu normlara uymadığında, yani normlardan saptığında, toplum buna nasıl bir tepki verir ve hangi mekanizmaları devreye sokar?
- Sorunun Analizi: Soru, toplumsal normlara uymayan davranışlar sergileyen bireylere karşı toplumun gösterdiği tepkileri ve uyguladığı yaptırımları açıklayan kavramı soruyor. Bu tepkiler ve yaptırımlar, bireyleri tekrar normlara uygun davranmaya yöneltmeyi veya sapkın davranışları engellemeyi amaçlar.
- Seçeneklerin Değerlendirilmesi:
- A) Sosyal etkileşim: Sosyal etkileşim, bireylerin birbirleriyle kurduğu her türlü iletişim ve ilişkiyi ifade eden çok genel bir kavramdır. Normlara uymayanlara verilen tepkiler bir etkileşim türü olsa da, bu tepkilerin amacı ve sistematiği "toplumsal kontrol" kavramının özünü oluşturur.
- B) Toplumsal kontrol: Bu kavram, bireylerin toplumsal normlara uygun davranmasını sağlamak amacıyla toplumun uyguladığı tüm mekanizmaları, tepkileri ve yaptırımları kapsar. Bu yaptırımlar, olumlu (ödüllendirme, onaylama) veya olumsuz (eleştiri, dışlama, cezalandırma) olabilir. Soru özellikle "uymayan davranışlar" ve "tepkiler/yaptırımlar" dediği için, toplumsal kontrolün olumsuz yaptırım yönüne vurgu yapılmaktadır. Amacı, toplumsal düzeni korumak, sapkın davranışları önlemek ve bireyleri toplumsal beklentilere uygun hale getirmektir. Bu tanım, soruda anlatılan durumu tam olarak karşılamaktadır.
- C) Kültürel relativizm: Kültürel relativizm, farklı kültürlerin kendi değer yargıları ve normları olduğunu, bu normların başka bir kültürün bakış açısıyla yargılanmaması gerektiğini savunan bir ilkedir. Soru, bir kültür içindeki norm sapması ve buna verilen tepkiyle ilgili, kültürler arası bir karşılaştırmayla değil.
- D) Sosyal değişim: Sosyal değişim, toplum yapısında, kurumlarında veya değerlerinde zamanla meydana gelen köklü değişiklikleri ifade eder. Soru, mevcut normlara uyumsuzluk ve buna verilen anlık/sistematik tepkilerle ilgili, toplumun genel yapısındaki uzun vadeli bir dönüşümle değil.
- Doğru Cevabın Açıklaması: Toplumsal normlara uymayan davranışlar sergileyen bireylere yönelik toplumun gösterdiği tepkiler ve uyguladığı yaptırımlar, bireyleri toplumsal beklentilere uygun hale getirme ve toplumsal düzeni sürdürme amacını taşır. Bu süreç, sosyolojide "toplumsal kontrol" olarak adlandırılır. Toplumsal kontrol, hem resmi (yasalar, mahkemeler, polis) hem de gayri resmi (aile, arkadaş çevresi, kamuoyu) yollarla işleyebilir.
Cevap B seçeneğidir.
