Bir öğrenci, sabah matematik dersinde öğrendiği formülleri, öğleden sonraki fizik dersinde benzer formüller öğrenirken hatırlamakta zorlanır. Öğleden sonra öğrenilen yeni bilgiler, sabah öğrenilenlerin hatırlanmasını engellemektedir. Bu durum unutmanın hangi türüne örnektir?
A) İleriye ket vurma
B) Geriye ket vurma
C) Bastırma
D) Organik unutma
Sevgili öğrenciler, bu soru, hafıza ve unutma süreçlerimizle ilgili önemli bir kavramı anlamamızı istiyor. Gelin, bu durumu adım adım inceleyelim:
- Öncelikle, sorudaki durumu netleştirelim: Öğrenci sabah matematik formülleri öğreniyor (eski bilgi). Öğleden sonra fizik formülleri öğreniyor (yeni bilgi). Ve bu yeni bilgi (fizik formülleri), eski bilgiyi (matematik formüllerini) hatırlamasını engelliyor.
- Unutmanın bu türüne "ket vurma" denir. Ket vurma, bir bilginin hatırlanmasının, başka bir bilgi tarafından engellenmesi durumudur. İki temel türü vardır: ileriye ket vurma ve geriye ket vurma.
- İleriye ket vurma (Proactive Interference): Daha önce öğrenilen bir bilginin, daha sonra öğrenilen yeni bir bilginin hatırlanmasını zorlaştırmasıdır. Yani, eski bilgi, yeni bilgiyi engeller. Örneğin, eski telefon numaranızın, yeni telefon numaranızı hatırlamanızı zorlaştırması gibi.
- Geriye ket vurma (Retroactive Interference): Daha sonra öğrenilen yeni bir bilginin, daha önce öğrenilen eski bir bilginin hatırlanmasını zorlaştırmasıdır. Yani, yeni bilgi, eski bilgiyi engeller. Sorudaki durum tam olarak budur: Öğleden sonra öğrenilen fizik formülleri (yeni bilgi), sabah öğrenilen matematik formüllerini (eski bilgi) hatırlamayı engelliyor.
- Diğer seçeneklere de kısaca bakalım:
- Bastırma: Genellikle travmatik veya rahatsız edici anıların bilinçdışına itilerek unutulmasıdır. Bu durumla ilgisi yoktur.
- Organik unutma: Beyin hasarı, hastalık (Alzheimer gibi) veya yaşlanma gibi fiziksel nedenlerle ortaya çıkan unutmadır. Bu durumla ilgisi yoktur.
- Bu durumda, öğleden sonra öğrenilen yeni fizik formüllerinin, sabah öğrenilen matematik formüllerini hatırlamayı engellemesi, yeni bilginin eski bilgiyi engellediği "geriye ket vurma" örneğidir.
Cevap B seçeneğidir.
