21 Mart'ta Güneş tam doğudan doğup tam batıdan batarken, 21 Haziran'da bu durum değişir.
21 Haziran'da Türkiye'den gözlemlenen Güneş'in doğuş ve batış konumu için ne söylenebilir?
A) Tam doğudan doğar, tam batıdan batar
B) Doğu-kuzeydoğudan doğar, batı-kuzeybatıdan batar
C) Doğu-güneydoğudan doğar, batı-güneybatıdan batar
D) Kuzeydoğudan doğar, kuzeybatıdan batar
Merhaba sevgili öğrenciler!
Bu soruyu çözmek için Dünya'nın eksen eğikliğinin ve Güneş etrafındaki hareketinin mevsimleri ve Güneş'in doğuş-batış konumlarını nasıl etkilediğini anlamamız gerekiyor.
-
1. Dünya'nın Eksen Eğikliği ve Mevsimler: Dünya'nın dönme ekseni, yörünge düzlemine göre yaklaşık $23.5^\circ$ eğiktir. Bu eğiklik ve Dünya'nın Güneş etrafındaki yörüngesi, yıl boyunca Güneş ışınlarının Dünya yüzeyine düşme açısını değiştirir. Bu da mevsimlerin ve gündüz-gece sürelerinin farklılaşmasına neden olur.
-
2. 21 Mart (İlkbahar Ekinoksu) Durumu: 21 Mart, İlkbahar Ekinoksu'dur. Bu tarihte Güneş ışınları Ekvator'a dik açıyla düşer. Dünya'nın her yerinde (kutuplar hariç) gece ve gündüz süreleri yaklaşık olarak eşittir. Bu özel günde, Güneş tam doğudan doğar ve tam batıdan batar. Soru da bize bu durumu bir referans noktası olarak vermiştir.
-
3. 21 Haziran (Yaz Gündönümü) Durumu: 21 Haziran, Kuzey Yarım Küre için Yaz Gündönümü'dür. Bu tarihte Kuzey Yarım Küre, Güneş'e en çok dönük konumdadır. Güneş ışınları Yengeç Dönencesi'ne ($23.5^\circ$ Kuzey enlemi) dik açıyla düşer. Türkiye de Kuzey Yarım Küre'de yer aldığı için bu tarihte en uzun gündüzü yaşarız.
-
4. Güneş'in Doğuş ve Batış Konumunun Değişimi: Kuzey Yarım Küre Güneş'e doğru eğildiğinde, Güneş'in gökyüzündeki görünür yolu kuzeye doğru kayar. Bu kayma, Güneş'in doğuş ve batış konumlarını da etkiler:
- Güneş, tam doğudan değil, doğunun biraz kuzeyinden doğar. Bu konuma "Doğu-kuzeydoğu" denir.
- Güneş, tam batıdan değil, batının biraz kuzeyinden batar. Bu konuma "Batı-kuzeybatı" denir.
Bu durum, gündüz süresinin uzamasına ve Güneş'in gökyüzünde daha uzun süre kalmasına neden olur.
Bu bilgiler ışığında, 21 Haziran'da Türkiye'den gözlemlenen Güneş'in doğuş ve batış konumu "Doğu-kuzeydoğudan doğar, batı-kuzeybatıdan batar" şeklinde olacaktır.
Cevap B seçeneğidir.
