9. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde "de" bağlacının yazımı yanlıştır?
A) Bu konuyu arkadaşlarınla da paylaşmalısın.
B) Yarınki yürüyüşe biz de katılacağız.
C) O kadar uğraştıda sonunda başardı.
D) Bu kararı vermekte zorlanıyorum.
Sevgili öğrenciler, bu soruda "de" bağlacının yazımının yanlış olduğu cümleyi bulmamız isteniyor. "De" bağlacının yazım kurallarını hatırlayarak seçenekleri inceleyelim:
- "De" bağlacı, "dahi", "bile", "ayrıca" anlamlarına gelir ve her zaman ayrı yazılır. Kendisinden önceki kelimeye bitişik yazılmaz ve "ta/te" şekline dönüşmez (yani ünsüz benzeşmesine uğramaz).
- "-de/-da" eki (hal eki) ise "bulunma" anlamı katar ve her zaman bitişik yazılır. Kendisinden önceki kelimenin son harfine göre "ta/te" şekline dönüşebilir (ünsüz benzeşmesine uğrar).
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Bu konuyu arkadaşlarınla da paylaşmalısın. Buradaki "da", "ayrıca" anlamında kullanılan bir bağlaçtır. "Arkadaşlarınla" kelimesinden ayrı yazılmıştır ve doğru bir kullanımdır.
- B) Yarınki yürüyüşe biz de katılacağız. Buradaki "de", "ayrıca", "biz bile" anlamında kullanılan bir bağlaçtır. "Biz" kelimesinden ayrı yazılmıştır ve doğru bir kullanımdır.
- C) O kadar uğraştıda sonunda başardı. Buradaki "da", "uğraştı" fiilinden sonra gelerek "uğraşmasına rağmen" veya "uğraştıktan sonra" gibi bir anlam katmaktadır. Bu durumda bir bağlaç görevi üstlenir. Ancak bağlaç olan "da/de" her zaman ayrı yazılmalı ve ünsüz benzeşmesine uğramamalıdır. "Uğraştı" kelimesinin sonu sert ünsüzle (t) bitse bile, bağlaç olan "da" "ta"ya dönüşmez ve ayrı yazılır. Doğru yazımı "O kadar uğraştı da sonunda başardı." şeklinde olmalıdır. Cümledeki "uğraştıda" yazımı yanlıştır çünkü bağlaç bitişik yazılmış ve hatalı bir şekilde ünsüz benzeşmesine uğramıştır.
- D) Bu kararı vermekte zorlanıyorum. Buradaki "-te", "vermek" fiiline gelmiş bir bulunma hal ekidir. "Neyde zorlanıyorum?" sorusuna "vermekte" cevabını verir. Hal eki olduğu için bitişik yazılmıştır ve "vermek" kelimesinin sonundaki "k" harfi nedeniyle ünsüz benzeşmesine uğrayarak "-te" şeklini almıştır. Bu kullanım doğrudur.
Yukarıdaki incelemelere göre, "de" bağlacının yazımının yanlış olduğu cümle C seçeneğidir.
Cevap C seçeneğidir.
