Merhaba sevgili öğrenciler!
Bu soruda, isim tamlamalarını ve tamlamaların öğeleri olan tamlayan ile tamlananı doğru bir şekilde anlamamız gerekiyor. Ayrıca "tekil ad" kavramını da iyi bilmeliyiz.
- İsim Tamlaması: İki veya daha fazla ismin bir araya gelerek yeni bir kavramı karşıladığı söz öbekleridir. Örneğin "evin kapısı".
- Tamlayan: Tamlamada ilk gelen isimdir ve neyin kime ait olduğunu belirtir. "Evin kapısı" örneğinde "evin" kelimesi tamlayandır.
- Tamlanan: Tamlamada ikinci gelen isimdir ve aitlik bildiren eke (-ı, -i, -u, -ü, -sı, -si, -su, -sü) sahiptir. "Evin kapısı" örneğinde "kapısı" kelimesi tamlanandır.
- Tekil Ad: Bir varlığı, kavramı tek olarak ifade eden isimlerdir. Örneğin "kitap", "masa", "çocuk". Çoğul adlar ise "-ler / -lar" ekini alır (kitaplar, masalar, çocuklar).
Şimdi seçeneklerdeki tamlamaları inceleyelim ve tamlananların tekil ad olup olmadığını kontrol edelim:
- A) Okul bahçesi
- Bu bir belirtisiz isim tamlamasıdır.
- Tamlayan: "Okul" (tekil ad)
- Tamlanan: "bahçesi" kelimesinin kökü "bahçe"dir. "Bahçe" kelimesi tekil bir addır.
- B) Çocukların oyunu
- Bu bir belirtili isim tamlamasıdır.
- Tamlayan: "Çocukların" kelimesinin kökü "çocuklar"dır ve çoğul bir addır.
- Tamlanan: "oyunu" kelimesinin kökü "oyun"dur. "Oyun" kelimesi tekil bir addır.
- C) Kalem ucu
- Bu bir belirtisiz isim tamlamasıdır.
- Tamlayan: "Kalem" (tekil ad)
- Tamlanan: "uçu" kelimesinin kökü "uç"tur. "Uç" kelimesi tekil bir addır.
- D) Kitapların rafı
- Bu bir belirtili isim tamlamasıdır.
- Tamlayan: "Kitapların" kelimesinin kökü "kitaplar"dır ve çoğul bir addır.
- Tamlanan: "rafı" kelimesinin kökü "raf"tır. "Raf" kelimesi tekil bir addır.
Gördüğümüz gibi, tüm seçeneklerdeki tamlananlar (bahçe, oyun, uç, raf) aslında tekil adlardır. Ancak sorunun asıl amacı, tamlanan tekil bir ad iken, tamlama kurulurken özel bir ses olayına uğrayıp uğramadığını ayırt etmektir.
- Türkçede bazı tek heceli veya sonu sert ünsüzle (p, ç, t, k) biten kelimeler, ünlüyle başlayan bir ek aldıklarında sonlarındaki sert ünsüz yumuşar (p-b, ç-c, t-d, k-ğ/g). Bu olaya ünsüz yumuşaması denir.
- A seçeneğindeki "bahçe" kelimesi, tamlanan eki alırken herhangi bir ses olayına uğramaz ("bahçe" + "si" = "bahçesi").
- B seçeneğindeki "oyun" kelimesi, tamlanan eki alırken herhangi bir ses olayına uğramaz ("oyun" + "u" = "oyunu").
- C seçeneğindeki "uç" kelimesi, tekil bir ad olmasına rağmen, tamlanan eki olan "-u"yu aldığında sonundaki "ç" sesi "c"ye dönüşür ("uç" + "u" = "ucu"). Bu bir ünsüz yumuşaması örneğidir.
- D seçeneğindeki "raf" kelimesi, tamlanan eki alırken herhangi bir ses olayına uğramaz ("raf" + "ı" = "rafı").
Bu durumda, tamlanan tekil bir ad olmasına rağmen, tamlama içinde özel bir ses olayına uğrayan tek seçenek C seçeneğidir. Soru, bu ince detayı fark etmemizi istemektedir.
Cevap C seçeneğidir.
