AYT coğrafya fiziki coğrafya Test 1

Bir bölgede gerçek sıcaklık ile indirgenmiş sıcaklık değerleri arasındaki farkın fazla olması, o bölge için aşağıdakilerden hangisinin göstergesidir?

A) Denizellik etkisinin hakim olduğunun
B) Yükseltinin fazla olduğunun
C) Enlemin ekvatora yakın olduğunun
D) Bitki örtüsünün gür olduğunun

Sevgili öğrenciler, bu soru coğrafyada sıcaklık hesaplamalarıyla ilgili önemli bir kavramı anlamamızı istiyor. Gerçek sıcaklık ve indirgenmiş sıcaklık arasındaki farkın neden kaynaklandığını ve bu farkın büyüklüğünün ne anlama geldiğini adım adım inceleyelim:

• Gerçek Sıcaklık Nedir? Bir yerin, bulunduğu yükseltide ölçülen anlık sıcaklığıdır. Yani, termometrenin gösterdiği değerdir.
• İndirgenmiş Sıcaklık Nedir? Bir yerin sıcaklığının, deniz seviyesinde olsaydı kaç derece olacağının hesaplanmasıyla bulunan sıcaklıktır. Bu hesaplamada, genellikle her 200 metre yükselti için sıcaklığın 1°C azaldığı (veya tersi, deniz seviyesine indirirken 1°C arttığı) kabul edilir. Amacı, yükseltinin sıcaklık üzerindeki etkisini ortadan kaldırarak, sadece enlem, denizellik gibi diğer faktörlerin etkisini karşılaştırılabilir hale getirmektir.
• Farkın Anlamı: Gerçek sıcaklık ile indirgenmiş sıcaklık arasındaki fark, aslında o bölgenin yükseltisi nedeniyle sıcaklığında meydana gelen değişimi gösterir. Eğer bir yer yüksekteyse, gerçek sıcaklığı deniz seviyesine göre daha düşük olacaktır. Bu düşük sıcaklığı deniz seviyesine "indirgemek" için, yükseltiye bağlı olarak belirli bir miktar sıcaklık eklenir.
• Farkın Fazla Olması: Eğer gerçek sıcaklık ile indirgenmiş sıcaklık arasındaki fark çok fazlaysa, bu durum, indirgeme işlemi sırasında çok fazla sıcaklık eklenmesi gerektiği anlamına gelir. Çok fazla sıcaklık eklenmesi gerekiyorsa, bu da o bölgenin deniz seviyesinden çok yüksekte olduğunu, yani yükseltisinin fazla olduğunu gösterir. Çünkü her 200 metre için 1°C'lik bir düzeltme yapılır. Yükselti ne kadar fazlaysa, düzeltme miktarı da o kadar fazla olur ve dolayısıyla gerçek sıcaklık ile indirgenmiş sıcaklık arasındaki fark da o kadar büyük olur.
• Diğer Seçeneklerin Değerlendirilmesi:

  A) Denizellik etkisinin hakim olduğunun: Denizellik, sıcaklık farklarını (günlük ve yıllık) azaltır, ancak gerçek ve indirgenmiş sıcaklık arasındaki farkı doğrudan yükselti kadar belirleyici bir şekilde etkilemez.

  C) Enlemin ekvatora yakın olduğunun: Enlem, genel sıcaklık değerlerini (hem gerçek hem de indirgenmiş) etkiler. Ekvatora yakınlık sıcaklıkları artırır. Ancak, gerçek ve indirgenmiş sıcaklık farkı, enlemden bağımsız olarak yükseltiyle ilişkilidir.

  D) Bitki örtüsünün gür olduğunun: Bitki örtüsü, yerel sıcaklıkları bir miktar etkileyebilir (gölgeleme, terleme vb. yoluyla), ancak bu etki, yükseltinin sıcaklık üzerindeki temel ve sistematik etkisi kadar büyük ve belirleyici değildir.

Bu nedenle, gerçek sıcaklık ile indirgenmiş sıcaklık arasındaki farkın fazla olması, o bölgenin yükseltisinin fazla olduğunun en net göstergesidir.

Cevap B seçeneğidir.