Sevgili öğrenciler, bu soruda heyelan riskini artıran faktörleri anlamamız isteniyor. Heyelan, yerçekiminin etkisiyle toprak, kaya veya moloz gibi kütlelerin bir yamaç boyunca aşağı doğru hareket etmesidir. Bu olayın gerçekleşmesinde birçok doğal ve beşeri faktör etkili olabilir. Şimdi verilen her bir maddeyi tek tek inceleyelim:
- I. Eğimin fazla olması: Bir yamacın eğimi ne kadar fazlaysa, yerçekiminin o kütleyi aşağı çekme kuvveti de o kadar artar. Bu durum, malzemenin yerinde durmasını zorlaştırır ve heyelan riskini doğrudan yükseltir. Düşünün ki dik bir yokuşta durmak, düz bir zeminde durmaktan çok daha zordur. Bu nedenle eğimin fazla olması, heyelan için çok önemli bir doğrudan etkendir.
- II. Yağış miktarının fazla olması: Yoğun ve uzun süreli yağışlar, toprağın suyla doygun hale gelmesine neden olur. Su, toprağın ağırlığını artırır ve aynı zamanda toprak tanecikleri arasındaki sürtünmeyi (kohezyonu) azaltır. Toprak adeta bir çamur gibi kayganlaşır ve iç direnci düşer. Bu durum, toprağın yerçekimine karşı koyma gücünü zayıflatır ve heyelan riskini doğrudan artırır.
- III. Tabakaların eğim yönünde uzanması: Eğer bir bölgedeki kaya veya toprak tabakaları, yamacın eğim yönüne paralel bir şekilde uzanıyorsa, bu tabakalar doğal bir kayma düzlemi oluşturur. Bu durum, üstteki malzemenin bu zayıf düzlem boyunca kolayca kaymasına olanak tanır. Jeolojik yapının bu şekilde eğime uygun olması, heyelan riskini doğrudan ve ciddi şekilde etkileyen bir faktördür.
- IV. Bitki örtüsünün zayıf olması: Bitki kökleri, toprağı adeta bir ağ gibi sararak bir arada tutar ve toprağın stabilitesini artırır. Ayrıca bitki örtüsü, yağmur damlalarının toprağa doğrudan çarpmasını engelleyerek erozyonu azaltır ve suyun toprağa sızma hızını yavaşlatır. Bitki örtüsünün zayıf olduğu veya tahrip edildiği alanlarda toprak gevşek kalır, suyun etkisiyle daha kolay aşınır ve kaymaya karşı direnci azalır. Bu da heyelan riskini doğrudan artıran önemli bir faktördür.
Gördüğümüz gibi, verilen dört faktörün hepsi de heyelan riskinin yüksek olmasında doğrudan etkilidir. Bu faktörlerin bir veya birkaçının bir arada bulunması, heyelan olasılığını daha da artırır.
Cevap D seçeneğidir.
