1. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde farklı türde bir fiilimsi kullanılmıştır?
A) Koşarak okula yetişmeye çalıştı.
B) Görülecek yerleri not almayı unutma.
C) Oraya gidip de gelmemek olmaz.
D) Yeni biten kitabı hemen arkadaşına verdi.
Merhaba sevgili öğrenciler! Fiilimsiler konusu, Türkçenin önemli ve biraz da karıştırılabilen konularından biridir. Ama merak etmeyin, adım adım ilerleyerek bu soruyu kolayca çözeceğiz. Amacımız, fiilimsileri doğru bir şekilde tanımak ve cümlelerdeki görevlerini anlamak.
Öncelikle fiilimsi türlerini hatırlayalım:
- İsim-fiil (Mastar): Fiillere "-ma, -ış, -mak" ekleri getirilerek oluşturulur ve cümlede isim gibi kullanılır. (Örnek: okuma, gidiş, gelmek)
- Sıfat-fiil (Ortaç): Fiillere "-an, -ası, -mez, -ar, -dik, -ecek, -miş" ekleri getirilerek oluşturulur ve cümlede sıfat gibi kullanılır, yani bir ismi niteler. (Örnek: gelen, yazası, görmez, koşar, bildik, gelecek, geçmiş)
- Zarf-fiil (Bağ-fiil, Ulaç): Fiillere "-ip, -arak, -meden, -ken, -ince, -eli, -dıkça, -r...mez, -casına, -meksizin, -e...e, -a...a" gibi ekler getirilerek oluşturulur ve cümlede zarf gibi kullanılır, yani fiilin zamanını veya durumunu bildirir. (Örnek: gelip, koşarak, gülmeden, ağlarken)
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim ve her birindeki fiilimsileri bulup türlerini belirleyelim:
- A) Koşarak okula yetişmeye çalıştı.
- "Koşarak" kelimesindeki "-arak" eki, fiile durum anlamı kattığı için zarf-fiildir. (Nasıl çalıştı? Koşarak.)
- "Yetişmeye" kelimesindeki "-me" eki, fiile isim özelliği kattığı için isim-fiildir. (Neye çalıştı? Yetişmeye.)
- Bu cümlede hem zarf-fiil hem de isim-fiil kullanılmıştır.
- B) Görülecek yerleri not almayı unutma.
- "Görülecek" kelimesindeki "-ecek" eki, kendisinden sonra gelen "yerleri" ismini nitelediği için sıfat-fiildir. (Hangi yerler? Görülecek yerler.)
- "Almayı" kelimesindeki "-ma" eki, fiile isim özelliği kattığı için isim-fiildir. (Neyi unutma? Not almayı.)
- Bu cümlede hem sıfat-fiil hem de isim-fiil kullanılmıştır.
- C) Oraya gidip de gelmemek olmaz.
- "Gidip" kelimesindeki "-ip" eki, fiile durum anlamı kattığı için zarf-fiildir. (Nasıl olmaz? Gidip de.)
- "Gelmemek" kelimesindeki "-mek" eki, fiile isim özelliği kattığı için isim-fiildir. (Ne olmaz? Gelmemek.)
- Bu cümlede hem zarf-fiil hem de isim-fiil kullanılmıştır.
- D) Yeni biten kitabı hemen arkadaşına verdi.
- "Biten" kelimesindeki "-en" eki, kendisinden sonra gelen "kitabı" ismini nitelediği için sıfat-fiildir. (Hangi kitap? Biten kitap.)
- Bu cümlede başka bir fiilimsi bulunmamaktadır. Sadece sıfat-fiil kullanılmıştır.
Şimdi bulgularımızı karşılaştıralım:
- A seçeneğinde: Zarf-fiil ve İsim-fiil
- B seçeneğinde: Sıfat-fiil ve İsim-fiil
- C seçeneğinde: Zarf-fiil ve İsim-fiil
- D seçeneğinde: Sadece Sıfat-fiil
Gördüğümüz gibi, A, B ve C seçeneklerinin hepsinde en az bir tane "isim-fiil" bulunmaktadır. Ancak D seçeneğinde "isim-fiil" bulunmamaktadır; sadece "sıfat-fiil" kullanılmıştır. Bu durum, D seçeneğini diğerlerinden farklı kılmaktadır.
Cevap D seçeneğidir.
