Bir araştırmacı, laboratuvar ortamında farelere belirli bir ses uyaranından hemen sonra mide bulantısına neden olan bir ilaç veriyor. Birkaç denemeden sonra fareler sadece sesi duyduklarında bile kaçınma davranışı sergiliyor. Bu durum aşağıdaki öğrenme türlerinden hangisine örnektir?
A) Klasik koşullanma
B) Edimsel koşullanma
C) Sosyal öğrenme
D) Bilişsel öğrenme
E) Model alma yoluyla öğrenme
Merhaba sevgili öğrenciler,
Bu soruda, bir öğrenme türünü tanımlayan bir senaryo verilmiştir. Şimdi bu senaryoyu adım adım inceleyelim ve doğru cevabı bulalım:
- Senaryoyu Anlayalım:
- Başlangıçta, fareler için "ses uyaranı" nötr bir uyarıcıdır; yani tek başına herhangi bir mide bulantısı veya kaçınma tepkisi yaratmaz.
- "Mide bulantısına neden olan ilaç" ise doğal olarak mide bulantısı tepkisi yaratan bir uyarıcıdır. Bu, koşulsuz uyaran (KU) olarak adlandırılır.
- İlacın neden olduğu mide bulantısı, koşulsuz tepki (KT) olarak adlandırılır.
- Araştırmacı, "ses uyaranını" hemen "mide bulantısı ilacı" ile eşleştiriyor. Bu eşleştirme birkaç kez tekrarlanıyor.
- Sonuç olarak, fareler artık sadece "sesi duyduklarında" bile kaçınma davranışı sergiliyorlar. Bu, sesin artık mide bulantısı beklentisi yaratan bir uyarıcı haline geldiğini gösterir. Bu durumda ses, koşullu uyaran (KS) ve kaçınma davranışı da koşullu tepki (KT) haline gelmiştir.
- Öğrenme Türlerini Değerlendirelim:
- A) Klasik koşullanma: Bu öğrenme türünde, başlangıçta nötr olan bir uyarıcı (ses), doğal bir tepkiyi (mide bulantısı) tetikleyen başka bir uyarıcı (ilaç) ile eşleştirilir. Tekrarlanan eşleştirmeler sonucunda, nötr uyarıcı tek başına doğal tepkiye benzer bir tepkiyi (kaçınma davranışı) tetiklemeye başlar. Verilen senaryo, tam olarak bu tanıma uymaktadır. Ivan Pavlov'un köpeklerin zil sesine salya akıtması deneyi bunun en bilinen örneğidir.
- B) Edimsel koşullanma: Bu öğrenme türü, bir davranışın sonuçları (ödül veya ceza) tarafından şekillendirilmesini içerir. Farelerin kaçınma davranışı, bir ödül veya cezadan ziyade, iki uyarıcının eşleştirilmesi sonucu ortaya çıkan bir beklentidir. Bu nedenle edimsel koşullanma değildir.
- C) Sosyal öğrenme: Bu, başkalarını gözlemleyerek veya taklit ederek öğrenmedir. Senaryoda farelerin başka fareleri gözlemlediğine dair bir bilgi yoktur.
- D) Bilişsel öğrenme: Bu, problem çözme, içgörü veya zihinsel haritalar oluşturma gibi daha karmaşık zihinsel süreçleri içeren öğrenme türüdür. Verilen senaryo daha temel bir uyaran-tepki ilişkisini anlatmaktadır.
- E) Model alma yoluyla öğrenme: Bu, sosyal öğrenmenin bir alt türü olup, bir modeli taklit ederek öğrenmeyi ifade eder. Senaryoda böyle bir durum söz konusu değildir.
Yukarıdaki açıklamalardan da anlaşılacağı üzere, farelerin ses ile mide bulantısı ilacını eşleştirerek, sadece sesi duyduklarında kaçınma davranışı sergilemeleri, klasik koşullanmanın tipik bir örneğidir.
Cevap A seçeneğidir.
