1. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde "kalıplaşmamış kelime grubu" kullanılmıştır?
A) Ayşe, okuldan gelir gelmez ellerini yıkadı.
B) Bu konuda aklı başında insanlara danışmalısın.
C) Çocuk, odasını darmadağın etmişti.
D) İşler yolunda giderse gelecek ay tatile çıkacağız.
Sevgili öğrenciler, bu soruda bizden "kalıplaşmamış kelime grubu" kullanılan cümleyi bulmamız isteniyor. Öncelikle "kalıplaşmış kelime grubu" ve "kalıplaşmamış kelime grubu" kavramlarını hatırlayalım:
- Kalıplaşmış kelime grubu (Deyim): Genellikle birden fazla kelimeden oluşan, gerçek anlamından uzaklaşarak yeni ve mecazi bir anlam kazanan söz öbekleridir. Bu gruplardaki kelimelerin yerleri değiştirilemez, yerine başka kelime getirilemez. Örneğin, "etekleri zil çalmak" (çok sevinmek) bir deyimdir.
- Kalıplaşmamış kelime grubu: Kelimelerin kendi gerçek anlamlarını koruyarak bir araya geldiği, yeni ve mecazi bir anlam kazanmadığı söz öbekleridir. Bu gruplardaki kelimeler genellikle kendi anlamlarıyla bir bütün oluşturur.
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Ayşe, okuldan gelir gelmez ellerini yıkadı.
- Bu cümlede "gelir gelmez" ifadesi bir zarf-fiil grubudur. "Gelir gelmez" ifadesi, bir eylemin hemen ardından başka bir eylemin gerçekleştiğini belirtir. Kelimeler kendi gerçek anlamlarını korumuş ve herhangi bir mecazi anlam kazanmamıştır. Yani, bu bir kalıplaşmamış kelime grubudur.
- B) Bu konuda aklı başında insanlara danışmalısın.
- Bu cümlede "aklı başında" ifadesi bir deyimdir. "Aklı başında olmak", mantıklı, sağduyulu, olgun olmak anlamına gelir. Kelimeler gerçek anlamlarından uzaklaşarak mecazi bir anlam kazanmıştır. Bu, kalıplaşmış bir kelime grubudur.
- C) Çocuk, odasını darmadağın etmişti.
- Bu cümlede "darmadağın etmek" ifadesi bir deyimdir. "Darmadağın etmek", bir yeri çok karıştırmak, dağıtmak anlamına gelir. Kelimeler gerçek anlamlarından uzaklaşarak mecazi bir anlam kazanmıştır. Bu, kalıplaşmış bir kelime grubudur.
- D) İşler yolunda giderse gelecek ay tatile çıkacağız.
- Bu cümlede "işler yolunda gitmek" ifadesi bir deyimdir. "İşlerin yolunda gitmesi", her şeyin iyi gitmesi, sorunsuz ilerlemesi anlamına gelir. Kelimeler gerçek anlamlarından uzaklaşarak mecazi bir anlam kazanmıştır. Bu, kalıplaşmış bir kelime grubudur.
Görüldüğü gibi, sadece A seçeneğindeki "gelir gelmez" ifadesi, kelimelerin gerçek anlamlarını koruduğu ve mecazi bir anlam taşımadığı bir kelime grubudur. Diğer seçeneklerdeki ifadeler ise kalıplaşmış, yani deyimleşmiş kelime gruplarıdır.
Cevap A seçeneğidir.
