DNA eşlenmesi sırasında açılan çatal yapısında, kesintisiz sentezlenen zincire lider zincir, kesintili sentezlenen zincire ise geciken zincir denir. Bu bilgiye göre aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
A) Her iki zincir de kesintisiz sentezlenir
B) Geciken zincirde Okazaki fragmanları oluşur
C) Lider zincirde primaz enzimi görev yapmaz
D) Her iki zincir de aynı yönde sentezlenir
Merhaba sevgili öğrenciler!
DNA eşlenmesi, hücre bölünmesi öncesinde genetik bilginin doğru bir şekilde kopyalanmasını sağlayan hayati bir süreçtir. Bu süreçte DNA çift sarmalı açılır ve her bir zincir yeni bir zincirin sentezi için kalıp görevi görür. DNA polimeraz enzimi sadece $5' \to 3'$ yönünde sentez yapabildiği için, açılan çatalda iki farklı sentez mekanizması ortaya çıkar. Şimdi seçenekleri adım adım inceleyelim:
- A) Her iki zincir de kesintisiz sentezlenir
- Bu ifade yanlıştır. Sorunun girişinde de belirtildiği gibi, DNA eşlenmesi sırasında bir zincir kesintisiz (lider zincir), diğer zincir ise kesintili (geciken zincir) sentezlenir. Bu durum, DNA polimerazın sadece $5' \to 3'$ yönünde sentez yapabilme yeteneği ve DNA'nın antiparalel yapısından kaynaklanır.
- B) Geciken zincirde Okazaki fragmanları oluşur
- Bu ifade doğrudur. Geciken zincir, replikasyon çatalının açılma yönünün tersine doğru, kısa parçalar halinde sentezlenir. Bu kısa DNA parçalarına "Okazaki fragmanları" denir. Her bir Okazaki fragmanı bir RNA primeri ile başlar ve DNA polimeraz tarafından sentezlenir. Daha sonra bu fragmanlar, DNA ligaz enzimi tarafından birleştirilerek kesintisiz bir zincir oluşturulur. Dolayısıyla, geciken zincirin kesintili sentezlenmesinin temel özelliği Okazaki fragmanlarının oluşmasıdır.
- C) Lider zincirde primaz enzimi görev yapmaz
- Bu ifade yanlıştır. Hem lider hem de geciken zincirin sentezi için bir başlangıç noktasına ihtiyaç vardır. DNA polimeraz, yeni bir zinciri sıfırdan başlatamaz; var olan bir nükleotit zincirine ekleme yapabilir. Bu başlangıç noktası, primaz enzimi tarafından sentezlenen kısa bir RNA primeri (başlangıç parçası) ile sağlanır. Lider zincirde sentez genellikle tek bir primer ile başlar ve kesintisiz devam ederken, geciken zincirde her bir Okazaki fragmanı için yeni bir primer sentezlenir. Dolayısıyla, primaz enzimi lider zincirde de (en azından bir kere) görev yapar.
- D) Her iki zincir de aynı yönde sentezlenir
- Bu ifade yanlıştır. DNA polimeraz her iki yeni zinciri de kalıp zincirine göre $5' \to 3'$ yönünde sentezler. Ancak, kalıp DNA zincirleri birbirine antiparalel olduğu için (biri $3' \to 5'$, diğeri $5' \to 3'$), replikasyon çatalının açılma yönüne göre lider zincir çatalın açılma yönünde kesintisiz sentezlenirken, geciken zincir çatalın açılma yönünün tersine doğru kesintili olarak sentezlenir. Bu, sentez yönlerinin replikasyon çatalına göre farklı olduğu anlamına gelir.
Yukarıdaki açıklamalara göre, geciken zincirin kesintili sentezlenmesinin temel özelliği Okazaki fragmanlarının oluşmasıdır.
Cevap B seçeneğidir.
