İşlem öncesi dönemdeki bir çocuk, annesine "Ayşe üşüdü" dediğinde, aslında kendisi üşüdüğünü ifade ediyorsa, bu durum Piaget'nin kuramındaki hangi kavramla açıklanır?
A) Korunum
B) Tersine çevrilebilirlik
C) Benmerkezcilik
D) Odaklanma
Bu soru, Jean Piaget'nin bilişsel gelişim kuramındaki temel kavramlardan birini anlamamızı gerektiriyor. Sorudaki senaryo, işlem öncesi dönemdeki çocukların düşünce yapısının önemli bir özelliğini yansıtmaktadır.
- İşlem Öncesi Dönem ve Çocukların Düşünce Yapısı: Piaget'ye göre, yaklaşık 2-7 yaş arasını kapsayan işlem öncesi dönemde çocuklar sembolik düşünme becerilerini geliştirirler ancak mantıksal akıl yürütme yetenekleri henüz tam olarak gelişmemiştir. Bu dönemde gözlemlenen bazı özellikler vardır.
- Senaryonun Analizi: Çocuk kendisi üşüdüğünde "Ayşe üşüdü" diyerek, kendi hissettiği duyguyu (üşümeyi) annesine veya başka bir kişiye atfetmektedir. Burada çocuk, kendi bakış açısıyla başkasının bakış açısını ayırt edememektedir. Kendi hissettiği şeyin, herkes tarafından aynı şekilde hissedildiğini veya bilindiğini varsaymaktadır.
- Seçeneklerin Değerlendirilmesi:
- A) Korunum: Korunum, bir nesnenin fiziksel özelliklerinin (miktar, hacim, ağırlık vb.) dış görünüşü değişse bile aynı kaldığını anlama yeteneğidir. Örneğin, bir bardaktaki suyun daha geniş bir kaba boşaltıldığında miktarının değişmediğini anlamak. Bu durum, sorudaki senaryoyla ilgili değildir.
- B) Tersine Çevrilebilirlik: Tersine çevrilebilirlik, zihinsel olarak bir eylemi tersine çevirme yeteneğidir. Örneğin, bir sayıyı topladıktan sonra çıkararak eski haline dönebileceğini anlamak. Bu da sorudaki durumla doğrudan ilişkili değildir.
- C) Benmerkezcilik (Egosantrizm): Benmerkezcilik, çocuğun dünyayı sadece kendi bakış açısından görmesi, başkalarının farklı düşünce, duygu veya bakış açılarına sahip olabileceğini anlayamaması durumudur. Çocuk, kendi hislerinin, düşüncelerinin ve algılarının evrensel olduğunu, herkesin kendisi gibi düşündüğünü veya hissettiğini varsayar. Sorudaki çocuk, kendisi üşüdüğü için annesinin de "Ayşe üşüdü" dediğinde kendisini anladığını veya Ayşe'nin de üşüdüğünü düşünmektedir. Bu durum, çocuğun kendi bakış açısını başkasının yerine koyamamasının tipik bir örneğidir.
- D) Odaklanma (Merkezleme): Odaklanma, çocuğun bir durumun veya nesnenin sadece tek bir özelliğine odaklanıp diğer önemli özelliklerini göz ardı etmesidir. Örneğin, uzun ve ince bir bardaktaki suyun, kısa ve geniş bir bardaktakinden daha fazla olduğunu düşünmek. Bu kavram da işlem öncesi döneme ait olsa da, sorudaki "kendi duygusunu başkasına atfetme" durumu için benmerkezcilik daha kapsayıcı ve doğru bir açıklamadır.
- Sonuç: Çocuğun kendisi üşüdüğü halde "Ayşe üşüdü" demesi, kendi içsel deneyimini (üşüme) başkasının (Ayşe'nin) deneyimi olarak ifade etmesi, Piaget'nin benmerkezcilik kavramıyla mükemmel bir şekilde açıklanır. Çocuk, kendi bakış açısının evrensel olduğunu varsaymaktadır.
Cevap C seçeneğidir.
