Türkiye Türkçesinde "-ki" ekinin yazımıyla ilgili aşağıdaki cümlelerin hangisinde yanlış kullanım vardır?
A) Evdeki hesap çarşıya uymaz
B) Seninki daha güzel görünüyor
C) Akşam ki toplantıya katılamayacağım
D) Dolaptaki yemekleri bitirmelisin
Sevgili öğrenciler, Türkçe'de "-ki" ekinin yazımı sıkça karıştırılan konulardan biridir. Gelin, bu kuralı adım adım öğrenelim ve sorumuzdaki yanlış kullanımı bulalım.
- "-ki" Ekinin Temel Özellikleri:
- Türkçede iki tür "-ki" vardır: Biri ek olan "-ki" (sıfat veya zamir yapan), diğeri ise bağlaç olan "ki".
- Bu iki türün yazımı birbirinden farklıdır ve bu farkı anlamak, doğru yazım için anahtardır.
- 1. Ek Olan "-ki" (Bitişik Yazılır):
- Bu "-ki", bir kelimeye eklenerek o kelimeyi sıfat (nasıl? hangi?) veya zamir (kim? ne?) yapar.
- Genellikle yer (evdeki, okuldaki), zaman (yarınki, dünkü) veya aitlik (seninki, benimki) bildirir.
- Her zaman kelimeye bitişik yazılır.
- Önemli İpucu: Eğer "-ki" ekini alan kelimeye "-ler" çoğul ekini getirdiğinizde anlamlı oluyorsa, bu ek olan "-ki"dir ve bitişik yazılmalıdır. (Örnek: "evdeki" -> "evdekiler" anlamlıdır, bu yüzden bitişik.)
- 2. Bağlaç Olan "ki" (Ayrı Yazılır):
- Bu "ki", iki cümleyi veya kelime grubunu birbirine bağlar.
- Her zaman kelimeden ayrı yazılır.
- Önemli İpucu: Eğer "ki"yi alan kelimeye "-ler" çoğul ekini getirdiğinizde anlamsız oluyorsa, bu bağlaç olan "ki"dir ve ayrı yazılmalıdır. (Örnek: "gel ki" -> "gelkiler" anlamsızdır, bu yüzden ayrı.)
- Ancak, bazı kalıplaşmış bağlaçlar bitişik yazılır: "sanki, oysaki, mademki, belki, halbuki, çünkü, meğerki, illaki" (Bu kelimeleri "SOMBAHÇEM" kısaltmasıyla hatırlayabiliriz).
- Şimdi seçenekleri inceleyelim:
- A) Evdeki hesap çarşıya uymaz
- "Evdeki" kelimesine "-ler" ekini getirelim: "Evdekiler" (evde olanlar) anlamlıdır. Bu, yer bildiren ek olan "-ki"dir ve bitişik yazımı doğrudur.
- B) Seninki daha güzel görünüyor
- "Seninki" kelimesine "-ler" ekini getirelim: "Seninkiler" (senin olanlar) anlamlıdır. Bu, aitlik bildiren ek olan "-ki"dir ve bitişik yazımı doğrudur.
- C) Akşam ki toplantıya katılamayacağım
- "Akşam ki" kelimesine "-ler" ekini getirelim: "Akşamkiler" anlamsızdır. Bu durumda "ki"nin ayrı yazılması gerektiğini düşünebiliriz, ancak burada bir zaman bildirme durumu var ("akşamki toplantı" -> akşam olan toplantı). Zaman bildiren "-ki"ler (dünkü, bugünkü, yarınki, akşamki, sabahki gibi) her zaman bitişik yazılır ve sıfat görevi görür. Dolayısıyla "Akşamki" şeklinde bitişik yazılmalıydı. Burada ayrı yazıldığı için yanlış kullanılmıştır.
- D) Dolaptaki yemekleri bitirmelisin
- "Dolaptaki" kelimesine "-ler" ekini getirelim: "Dolaptakiler" (dolapta olanlar) anlamlıdır. Bu, yer bildiren ek olan "-ki"dir ve bitişik yazımı doğrudur.
Gördüğümüz gibi, "Akşam ki" ifadesi, zaman bildiren ve bitişik yazılması gereken bir "-ki" eki içerdiği halde ayrı yazılmıştır. Bu nedenle yanlış kullanım C seçeneğindedir.
Cevap C seçeneğidir.
