Fatma, kuzeninin güzel sesini dinledikten sonra "Onun sesi ne kadar güzel, Allah ona bu yeteneği vermiş, ben de şarkı söylemeyi öğrenmek istiyorum" diye düşündü. Fatma'nın bu düşüncesi için aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
A) Haset içermektedir, çünkü kuzeninin yeteneğini kıskanmaktadır
B) Gıpta içermektedir, çünkü kuzeninin yeteneğini takdir ederek benzer bir yetenek kazanmak istemektedir
C) Haset içermektedir, çünkü kuzeninin yeteneğinin elinden alınmasını istemektedir
D) Gıpta içermektedir, çünkü kuzeninin yeteneğinin kötüye kullanılmasını arzulamaktadır
Sevgili öğrenciler, bu soruda Fatma'nın düşüncesinin hangi duygu durumunu yansıttığını anlamak için "haset" ve "gıpta" kavramlarını iyi bilmemiz gerekiyor. Şimdi adım adım bu kavramları inceleyelim ve Fatma'nın durumunu değerlendirelim:
- Haset (Kıskançlık): Haset, bir başkasında olan bir güzelliğin, yeteneğin, malın veya başarının kendisinde olmasını istemekle kalmayıp, o kişiden gitmesini, kaybolmasını veya kötüye kullanılmasını istemektir. Yani, başkasının iyiliğine tahammül edememe, onun sahip olduklarının elinden alınmasını arzulama durumudur. Kısacası, "Onda olmasın, bende olsun (veya hiç kimsede olmasın)" düşüncesidir.
- Gıpta (Özenme/İmrenme): Gıpta, bir başkasında olan bir güzelliği, yeteneği, malı veya başarıyı takdir etmek, beğenmek ve kendisinde de benzerinin olmasını istemektir. Burada başkasının sahip olduğu şeyin elinden alınması gibi kötü bir niyet yoktur. Aksine, o kişinin başarısı veya yeteneği bir ilham kaynağı olur. Kısacası, "Onda var, ne güzel; bende de olsun" düşüncesidir.
- Şimdi Fatma'nın düşüncesine bakalım: "Onun sesi ne kadar güzel, Allah ona bu yeteneği vermiş, ben de şarkı söylemeyi öğrenmek istiyorum."
- Fatma, kuzeninin sesini "ne kadar güzel" diyerek takdir ediyor ve bu yeteneğin Allah tarafından verildiğini kabul ediyor. Bu, olumlu bir başlangıçtır.
- Ardından "ben de şarkı söylemeyi öğrenmek istiyorum" diyerek, kuzeninin yeteneğinin elinden alınmasını değil, kendisinde de benzer bir yeteneğin olmasını arzuladığını belirtiyor. Yani, kuzeninin yeteneği ona ilham vermiş ve kendisi de bu alanda gelişmek istemiştir.
- Bu durum, yukarıda tanımladığımız "gıpta" kavramına tamamen uymaktadır. Fatma, kuzeninin yeteneğini kıskanıp onun elinden alınmasını istemiyor; aksine, onu örnek alarak kendisi de benzer bir yeteneği kazanmak istiyor.
- Şimdi seçenekleri değerlendirelim:
- A) Haset içermektedir, çünkü kuzeninin yeteneğini kıskanmaktadır: Fatma'nın sözlerinde kuzeninin yeteneğinin elinden alınmasını isteme gibi bir kıskançlık belirtisi yoktur. Bu nedenle A seçeneği yanlıştır.
- B) Gıpta içermektedir, çünkü kuzeninin yeteneğini takdir ederek benzer bir yetenek kazanmak istemektedir: Fatma'nın "Onun sesi ne kadar güzel" ifadesi takdiri, "ben de şarkı söylemeyi öğrenmek istiyorum" ifadesi ise benzer bir yetenek kazanma isteğini gösterir. Bu, gıptanın tam tanımıdır. Bu nedenle B seçeneği doğrudur.
- C) Haset içermektedir, çünkü kuzeninin yeteneğinin elinden alınmasını istemektedir: Fatma'nın düşüncesinde kuzeninin yeteneğinin elinden alınmasına dair hiçbir ifade yoktur. Bu nedenle C seçeneği yanlıştır.
- D) Gıpta içermektedir, çünkü kuzeninin yeteneğinin kötüye kullanılmasını arzulamaktadır: Gıpta olumlu bir duygudur. Birinin yeteneğinin kötüye kullanılmasını arzu etmek gıpta değil, haset veya başka olumsuz bir duygudur. Bu nedenle D seçeneği yanlıştır.
Cevap B seçeneğidir.
