4. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde "-l" edilgenlik eki almış bir fiil vardır?
A) Çocuklar sahilde yürüyor.
B) Bulaşıklar yıkandı.
C) Kuşlar uçuyor.
D) Yağmur durdu.
Sevgili öğrenciler,
Bu soruda, bir fiilin edilgenlik eki (-l veya -n) alıp almadığını bulmamız isteniyor. Edilgen çatılı fiillerde, işi yapan belli değildir veya önemli değildir; işten etkilenen özne konumundadır.
- Edilgenlik Eki Nedir?
- Türkçede fiillere gelerek onları edilgen (pasif) yapan ekler genellikle "-l" veya "-n" ekleridir. Bu ekler, fiilin köküne veya gövdesine eklenir ve fiilin anlamını "bir başkası tarafından yapılma" veya "işten etkilenme" şeklinde değiştirir.
- Örneğin: "kırmak" (etken) fiilinden "kırılmak" (edilgen) fiili, "yazmak" (etken) fiilinden "yazılmak" (edilgen) fiili veya "yıkamak" (etken) fiilinden "yıkanmak" (edilgen) fiili türetilebilir.
- Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Çocuklar sahilde yürüyor.
- Bu cümlede fiil "yürüyor" (yürümek) fiilidir. Yürüme eylemini "çocuklar" aktif olarak yapmaktadır. Fiil, "-l" veya "-n" edilgenlik eki almamıştır. Bu bir etken çatılı fiildir.
- B) Bulaşıklar yıkandı.
- Bu cümlede fiil "yıkandı" (yıkanmak) fiilidir. Fiilin kökü "yıkama-"dır. "Yıkama-" fiiline "-n" eki gelerek "yıkan-" fiili oluşmuştur. Bulaşıklar kendi kendini yıkamaz, bir başkası tarafından yıkanır. Bu nedenle "yıkanmak" fiili edilgen çatılıdır ve edilgenlik eki olan "-n" ekini almıştır. (Unutmayın, "-l" ve "-n" Türkçedeki edilgenlik eklerinin varyantlarıdır.)
- C) Kuşlar uçuyor.
- Bu cümlede fiil "uçuyor" (uçmak) fiilidir. Uçma eylemini "kuşlar" aktif olarak yapmaktadır. Fiil, "-l" veya "-n" edilgenlik eki almamıştır. Bu bir etken çatılı fiildir.
- D) Yağmur durdu.
- Bu cümlede fiil "durdu" (durmak) fiilidir. Durma eylemini "yağmur" aktif olarak yapmaktadır. Fiil, "-l" veya "-n" edilgenlik eki almamıştır. Bu bir etken çatılı fiildir.
Yukarıdaki incelemeler sonucunda, sadece B seçeneğindeki "yıkanmak" fiilinin edilgenlik eki (-n) aldığını ve edilgen çatılı olduğunu görüyoruz.
Cevap B seçeneğidir.
