5. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde durum fiili, öznenin geçici bir halini bildirmektedir?
A) Kuşlar gökyüzünde süzülüyor.
B) Ayşe piyanoda güzel çalıyor.
C) Adam caddenin ortasında durdu.
D) Çocuk hasta oldu.
Sevgili öğrenciler, bu soruda bizden durum fiilinin öznenin geçici bir halini bildirdiği cümleyi bulmamız isteniyor. Öncelikle durum fiilinin ne olduğunu ve diğer fiil türlerinden farkını hatırlayalım:
- Fiil Türleri: Fiiller, bildirdikleri anlama göre üçe ayrılır:
- İş (Kılış) Fiilleri: Bir nesneye ihtiyaç duyan, öznenin kendi isteğiyle yaptığı eylemleri bildirir. "Neyi?", "Kimi?" sorularına cevap verirler. (Örnek: okumak, yazmak, görmek)
- Oluş Fiilleri: Öznenin iradesi dışında, zamanla kendiliğinden meydana gelen değişimleri bildirir. (Örnek: büyümek, sararmak, paslanmak)
- Durum Fiilleri: Öznenin içinde bulunduğu durumu, halini bildirir. Bir nesneye ihtiyaç duymazlar, yani "Neyi?", "Kimi?" sorularına cevap vermezler. (Örnek: uyumak, oturmak, durmak, gülmek)
- Soru bizden özellikle durum fiilinin öznenin geçici bir halini bildirmesini istiyor. Yani o durumun sürekli olmadığını, bir süre sonra değişeceğini ifade etmesi gerekiyor.
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Kuşlar gökyüzünde süzülüyor. "Süzülmek" fiili, kuşların o anki hareketini, durumunu bildirir. "Neyi süzülüyor?" veya "Kimi süzülüyor?" sorularına cevap vermediği için bir durum fiilidir. Kuşların süzülmesi geçici bir eylemdir, ancak öznenin "halini" bildirmekten ziyade bir eylemin nasıl yapıldığını anlatır.
- B) Ayşe piyanoda güzel çalıyor. "Çalmak" fiili, "Neyi çalıyor?" sorusuna "piyanoyu" cevabını verir. Bu bir nesne aldığı için iş (kılış) fiilidir, durum fiili değildir. Bu nedenle bu seçenek elenir.
- C) Adam caddenin ortasında durdu. "Durmak" fiili, "Neyi durdu?" veya "Kimi durdu?" sorularına cevap vermediği için bir durum fiilidir. Adamın durması geçici bir haldir, bir süre sonra hareket edecektir. Bu seçenek de geçici bir hali bildirmektedir.
- D) Çocuk hasta oldu. "Hasta olmak" fiil grubu, "Neyi hasta oldu?" veya "Kimi hasta oldu?" sorularına cevap vermediği için bir durum fiilidir. "Hasta olmak" durumu, çocuğun sağlıklı halinden farklı, geçici bir durumunu, halini ifade eder. Hastalık genellikle belli bir süre sonra geçer ve kişi eski sağlıklı haline döner. Bu, öznenin geçici bir halini en net ve doğrudan bildiren ifadedir.
A ve C seçeneklerindeki durum fiilleri de geçici eylemleri veya durumları ifade etse de, D seçeneğindeki "hasta olmak" ifadesi, öznenin fiziksel veya ruhsal bir durumundaki belirgin ve geçici bir değişikliği, yani bir "hali" çok daha güçlü bir şekilde vurgular. "Hasta olmak", öznenin içinde bulunduğu bir "durum" veya "hal" olarak geçiciliği en iyi yansıtan örnektir.
Cevap D seçeneğidir.
