Merhaba sevgili öğrenciler,
Bu soruda, fiillerin anlam özelliklerinden biri olan "durum fiili" kavramını anlamamız ve cümlelerdeki kullanımlarını ayırt etmemiz isteniyor. Öncelikle "durum fiili" ve "iş/kılış fiili" arasındaki farkı hatırlayalım:
- İş (Kılış) Fiilleri: Bir öznenin yaptığı ve bir nesneyi etkileyen eylemleri anlatan fiillerdir. Bu fiillerin başına "onu" kelimesini getirebiliriz veya "neyi?", "kimi?" sorularına cevap verirler. (Örnek: okumak, yazmak, kırmak, yemek)
- Durum Fiilleri: Öznenin içinde bulunduğu bir durumu, hali veya oluşu anlatan fiillerdir. Bir nesneyi etkilemezler, yani "neyi?", "kimi?" sorularına cevap vermezler ve başlarına "onu" kelimesini getiremeyiz. (Örnek: uyumak, oturmak, gülmek, ağlamak)
Şimdi seçenekleri bu bilgiler ışığında inceleyelim:
- A) Camı kırdı.
- Buradaki fiil "kırmak"tır. "Neyi kırdı?" diye sorduğumuzda "Camı" cevabını alırız. Yani fiil bir nesne almıştır ve bir eylemi (kırma işini) ifade eder. Bu bir iş (kılış) fiilidir.
- B) Kalbi kırıldı.
- Buradaki fiil "kırılmak"tır. "Kırmak" fiilinin edilgen (passive) halidir. "Neyi kırıldı?" diye sorduğumuzda bir cevap alamayız. Cümle, kalbin içinde bulunduğu bir durumu, bir hali (üzgün olma, incinme hali) ifade etmektedir. Özne (kalbi) bir eylem yapmaktan çok, bir durumun içindedir. Bu nedenle "kırılmak" fiili burada bir durum fiili olarak kullanılmıştır.
- C) Dalı kırdı.
- Buradaki fiil "kırmak"tır. "Neyi kırdı?" diye sorduğumuzda "Dalı" cevabını alırız. Fiil bir nesne almıştır ve bir eylemi (kırma işini) ifade eder. Bu da bir iş (kılış) fiilidir.
- D) Sözünü kesti.
- Buradaki fiil "kesmek"tir, "kırmak" değildir. Soru "kırmak" fiilinin kullanımını sorduğu için bu seçenek doğrudan elenir. Ancak yine de inceleyecek olursak, "Neyi kesti?" diye sorduğumuzda "Sözünü" cevabını alırız. Bu da bir iş (kılış) fiilidir.
Görüldüğü gibi, "kırmak" fiili genellikle bir iş fiili olsa da, "kırılmak" şeklinde edilgen çatıda kullanıldığında ve bir durumu ifade ettiğinde durum fiili özelliği kazanabilir. "Kalbi kırıldı" cümlesi, bir eylemden ziyade öznenin (kalbin) içinde bulunduğu duygusal bir durumu anlatmaktadır.
Cevap B seçeneğidir.
