6. sınıf Tamlamalar nedir? İsim ve sıfat tamlaması nedir? Test 1

10. "Yeni açılan pastanenin çikolatalı pastası gerçekten çok lezzetliydi." cümlesindeki tamlamaların türleri aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?

A) Sıfat tamlaması - belirtili isim tamlaması - sıfat tamlaması
B) Belirtisiz isim tamlaması - zincirleme isim tamlaması - sıfat tamlaması
C) Sıfat tamlaması - zincirleme isim tamlaması - sıfat tamlaması
D) Belirtili isim tamlaması - belirtisiz isim tamlaması - sıfat tamlaması

Bu soruda, verilen cümlede yer alan tamlamaların türlerini doğru bir şekilde belirlememiz isteniyor. Tamlamaları bulmak için cümleyi dikkatlice inceleyelim ve her bir öbeği ayrı ayrı değerlendirelim.

Cümlemiz: "Yeni açılan pastanenin çikolatalı pastası gerçekten çok lezzetliydi."

Cümlede üç ana tamlama öbeği dikkatimizi çekiyor: "yeni açılan pastane", "pastanenin çikolatalı pastası" ve "çikolatalı pastası". Şimdi bu öbekleri tek tek inceleyelim:

• Birinci Tamlama: "yeni açılan pastane"

  Burada "pastane" bir isimdir. "açılan" kelimesi, fiilden türemiş bir sıfat-fiildir (ortaç) ve "pastane" ismini nitelemektedir ("nasıl pastane?" -> "açılan pastane"). Bu bir sıfat tamlamasıdır. "yeni" kelimesi ise "açılan" sıfat-fiilini niteleyerek "açılan pastane" öbeğinin tamamını etkilemektedir. Dolayısıyla "yeni açılan pastane" bir sıfat tamlamasıdır. (Örnek: "güzel ev", "koşan adam", "yeni açılan dükkan")

• İkinci Tamlama: "pastanenin çikolatalı pastası"

  Bu öbek, bir isim tamlaması yapısı gösteriyor. "pastanenin" tamlayan (ilgi eki -in almış), "çikolatalı pastası" ise tamlanan (iyelik eki -ı almış) konumundadır. Ancak tamlanan kısmına dikkat edelim: "çikolatalı pastası" kendi içinde bir tamlamadır. "çikolatalı" kelimesi "pasta" ismini niteleyen bir sıfattır. Yani "çikolatalı pasta" bir sıfat tamlamasıdır. Bir isim tamlamasında tamlayan veya tamlanan kısmının kendi içinde başka bir tamlama barındırması durumunda bu tamlamaya zincirleme isim tamlaması denir. Burada "pastanenin" tamlayan, "çikolatalı pastası" (sıfat tamlaması) ise tamlanan olduğu için bu öbek bir zincirleme isim tamlamasıdır. (Örnek: "okulun bahçe kapısı", "evin demir perdesi")

• Üçüncü Tamlama: "çikolatalı pastası"

  Bu öbek, yukarıda da belirttiğimiz gibi, "pasta" ismini "çikolatalı" sıfatının nitelemesiyle oluşmuştur. "çikolatalı" kelimesi "nasıl pasta?" sorusuna cevap verdiği için bir niteleme sıfatıdır. Dolayısıyla "çikolatalı pastası" bir sıfat tamlamasıdır.

Bu analizlere göre, cümlede sırasıyla "sıfat tamlaması", "zincirleme isim tamlaması" ve "sıfat tamlaması" bulunmaktadır.

Cevap C seçeneğidir.