Aşağıdaki cümlelerden hangisi basit cümledir?
A) Kitap okudum ve uyudum.
B) Kitap okudum, sonra uyudum.
C) Kitap okudum.
D) Kitap okumak istiyorum ama vaktim yok.
Sevgili öğrenciler, bu soruda basit cümlenin ne olduğunu anlamak için cümle türlerini hatırlamamız gerekiyor. Bir cümlenin basit olup olmadığını anlamak için temel kural şudur: Bir cümlede yalnızca bir tane yüklem (yani bir iş, oluş, hareket bildiren kelime) bulunmalı ve bu yüklem tek bir yargı ifade etmelidir. Başka bir deyişle, tek bir ana fikir, tek bir temel eylem olmalıdır.
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Kitap okudum ve uyudum.
- Bu cümlede iki farklı yüklem var: "okudum" ve "uyudum".
- "ve" bağlacı bu iki yüklemi birbirine bağlamıştır.
- Bu tür cümleler, birden fazla yargı içerdiği için sıralı cümle (veya bağlaçla bağlandığı için bağlı cümle) olarak adlandırılır. Basit cümle değildir.
- B) Kitap okudum, sonra uyudum.
- Yine bu cümlede "okudum" ve "uyudum" olmak üzere iki farklı yüklem bulunmaktadır.
- Virgül ve "sonra" kelimesi bu iki yargıyı birbirine bağlamıştır.
- Bu da birden fazla yargı içerdiği için sıralı cümledir. Basit cümle değildir.
- C) Kitap okudum.
- Bu cümlede sadece bir tane yüklem var: "okudum".
- Cümle tek bir yargı, tek bir eylem ifade etmektedir.
- Başka hiçbir yüklem veya yan cümle bulunmadığı için bu cümle basit cümledir.
- D) Kitap okumak istiyorum ama vaktim yok.
- Bu cümlede "istiyorum" ve "yok" olmak üzere iki farklı yüklem bulunmaktadır.
- "ama" bağlacı bu iki yüklemi birbirine bağlamıştır.
- Birden fazla yargı içerdiği için bu da bağlı cümledir. Basit cümle değildir.
Gördüğünüz gibi, basit cümle sadece bir ana yargı ve bir yüklemden oluşur. Diğer seçeneklerde birden fazla yüklem veya yargı olduğu için onlar basit cümle değildir.
Cevap C seçeneğidir.
