"Sakın bu haberi kimseye söyleme!" cümlesinin olumlu emir şekli aşağıdakilerden hangisidir?
A) Bu haberi kimseye söyle.
B) Bu haberi kimseye söyleme.
C) Bu haberi herkese anlat.
D) Bu haberi söyleyelim mi?
Merhaba sevgili öğrenciler!
Bu soruda, verilen olumsuz bir emir cümlesini olumlu emir şekline dönüştürmemiz isteniyor. Adım adım inceleyelim:
- Orijinal Cümle: "Sakın bu haberi kimseye söyleme!"
- Bu cümledeki emir kipi "söyleme" fiilidir. Bu, olumsuz bir emir kipidir. "Sakın" kelimesi ise bu olumsuz emri pekiştiren bir edattır.
- Bizden istenen, bu emrin "olumlu" şeklidir. Yani, fiilin olumsuzluk ekini (-me/-ma) kaldırarak onu olumlu hale getirmeliyiz.
- "Söyleme" fiilinin olumlu emir şekli "söyle"dir. (Sen söyle.)
- "Sakın" kelimesi olumsuz emirleri pekiştirdiği için, olumlu emir cümlesinde kullanılmaz ve cümleden çıkarılır.
- Cümledeki "bu haberi kimseye" kısmı, haberin gizli kalması gerektiğini belirtir. Soru, cümlenin genel anlamını tamamen zıt bir hale getirmemizi değil, sadece "emir" kısmını gramer olarak olumlu yapmamızı istiyor. "Kimseye" kelimesi, "hiç kimseye" anlamında kullanıldığında olumsuzlukla birlikte kullanılır. Ancak, "kimseye söyle" ifadesi, fiil olumlu emir kipinde olsa da, anlam olarak "hiç kimseye söyleme" anlamını koruyan, Türkçede kullanılan bir yapıdır. Burada önemli olan, fiilin gramer olarak olumlu emir kipinde olmasıdır.
- Şimdi seçenekleri inceleyelim:
- A) Bu haberi kimseye söyle.
"Söyleme" fiili "söyle" olarak olumlu emir şekline dönüştürülmüştür. "Sakın" kelimesi çıkarılmıştır. "Bu haberi kimseye" kısmı korunmuştur. Bu seçenek, fiilin olumlu emir şekline en uygun dönüşümdür. "Kimseye söyle" ifadesi, fiil olumlu olsa da, anlam olarak "kimseye anlatma" anlamını taşır ve bu, Türkçede kullanılan bir yapıdır.
- B) Bu haberi kimseye söyleme.
Bu cümle, orijinal cümlenin "sakın" kelimesi çıkarılmış hali olup, hala olumsuz emir şeklindedir ("söyleme"). Bu nedenle doğru değildir.
- C) Bu haberi herkese anlat.
Bu seçenek, hem "kimseye" kelimesini "herkese" olarak değiştirerek anlamı tamamen tersine çevirmiş, hem de "söyle" fiili yerine "anlat" fiilini kullanmıştır. Bu, orijinal cümlenin olumlu emir şekli değil, tamamen farklı bir emirdir.
- D) Bu haberi söyleyelim mi?
Bu bir emir cümlesi değil, bir öneri veya soru cümlesidir ("-elim mi" eki). Ayrıca "biz" öznesi için kullanılmıştır. Bu nedenle doğru değildir.
Bu durumda, fiilin olumsuzluk ekini kaldırıp olumlu hale getiren ve diğer unsurları koruyan en uygun seçenek A seçeneğidir.
Cevap A seçeneğidir.
