A) Gözüne girmek B) Kulağına küpe olmak C) Ayağını yorganına göre uzat D) Pabucu dama atılmak
Bir ifadenin deyim olup olmadığını anlamak için öncelikle deyimin ne olduğunu hatırlayalım. Deyimler, genellikle birden fazla kelimeden oluşan, kendi gerçek anlamlarından tamamen uzaklaşarak yeni ve mecazi bir anlam kazanan kalıplaşmış söz gruplarıdır. Deyimlerin anlamı, kelimelerin tek tek anlamlarından çıkarılamaz.
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
A) Gözüne girmek: Bu ifade, birinin beğenisini kazanmak, takdirini toplamak anlamına gelir. Gerçekte birinin gözünün içine fiziksel olarak girmek mümkün değildir. Dolayısıyla, kelimelerin gerçek anlamlarından uzaklaşarak yeni bir anlam kazandığı için bu bir deyimdir.
B) Kulağına küpe olmak: Bu ifade, bir olayın veya sözün ders alınması, unutulmaması gereken bir uyarı niteliği taşıması anlamına gelir. Gerçekte bir şeyi kulağa küpe olarak takmak değildir. Bu da kelimelerin gerçek anlamlarından uzaklaşarak mecazi bir anlam kazandığı için bir deyimdir.
C) Ayağını yorganına göre uzat: Bu ifade, gelirine göre harcama yapmak, bütçesini aşmamak, imkanları dahilinde yaşamak anlamına gelir. Bu ifade, kelimelerin gerçek anlamlarından tamamen kopmamış, aksine mecazi bir benzetme yoluyla öğüt veren bir atasözüdür. Yorganın kısa olması durumunda ayağı uzatmanın zorluğu ile kişinin gelirinin kısıtlı olması durumunda harcamalarını kısıtlaması arasında doğrudan bir ilişki ve benzetme vardır. Deyimler genellikle öğüt vermezken, atasözleri öğüt verir ve genel geçer doğruları ifade eder. Bu ifade, bir atasözüdür, deyim değildir.
D) Pabucu dama atılmak: Bu ifade, eskisi kadar değer görmemek, gözden düşmek, yerini başkasına kaptırmak anlamına gelir. Gerçekte bir ayakkabının dama atılmasıyla bu anlam arasında doğrudan bir bağlantı yoktur. Kelimelerin gerçek anlamlarından uzaklaşarak yeni bir anlam kazandığı için bu da bir deyimdir.
Sonuç olarak, "Ayağını yorganına göre uzat" ifadesi, kelimelerin gerçek anlamlarından tamamen kopmayıp, mecazi bir benzetme yoluyla öğüt veren bir atasözü olduğu için diğerlerinden farklıdır ve bir deyim değildir.
