9. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde kısaltmaya gelen ek yazımıyla ilgili bir yanlışlık yapılmıştır?
A) İTÜ'den mezun olunca yurtdışında iş buldu.
B) AB'nin yeni kararları açıklandı.
C) kg'la ölçülen ürünler bu rafa konacak.
D) NATO'ya üye ülkeler genişliyor.
Merhaba sevgili öğrenciler!
Bu soruda, kısaltmalara gelen eklerin yazımıyla ilgili bir yanlışlık olup olmadığını bulmamız isteniyor. Türkçede kısaltmalara ek getirilirken dikkat etmemiz gereken önemli kurallar vardır. Özellikle birim kısaltmaları (metre, kilogram vb.) ile diğer kısaltmalar (kurum adları vb.) arasında farklılıklar bulunur.
- Genel Kural: Büyük harflerle yapılan kısaltmalara getirilen ekler, kısaltmanın son harfinin okunuşuna göre belirlenir ve kesme işaretiyle ayrılır. Örneğin, TDK'nin (te-de-ke'nin), PTT'ye (pe-te-te'ye).
- Özel Kural (Birim Kısaltmaları İçin): Birimlerin kısaltmalarına getirilen ekler ise, kısaltmanın okunuşuna göre değil, kısaltmanın açılımına (yani kelimenin tamamının okunuşuna) göre getirilir. Örneğin, cm'yi değil, santimetreyi; kg'dan değil, kilogramdan.
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) İTÜ'den mezun olunca yurtdışında iş buldu.
- "İTÜ" (İstanbul Teknik Üniversitesi) bir kurum kısaltmasıdır.
- Kısaltmanın okunuşu "i-tü" şeklindedir.
- Gelen ek "-den"dir. "İTÜ'den" (i-tü'den) yazımı, kısaltmanın son harfinin okunuşuna uygun olduğu için doğrudur.
- B) AB'nin yeni kararları açıklandı.
- "AB" (Avrupa Birliği) bir kurum kısaltmasıdır.
- Kısaltmanın okunuşu "a-be" şeklindedir.
- Gelen ek "-nin"dir. "AB'nin" (a-be'nin) yazımı, kısaltmanın son harfinin okunuşuna uygun olduğu için doğrudur.
- C) kg'la ölçülen ürünler bu rafa konacak.
- "kg" (kilogram) bir birim kısaltmasıdır.
- Birim kısaltmalarına gelen ekler, kısaltmanın okunuşuna göre değil, açılımına (kelimenin tamamına) göre getirilir.
- "Kilogram" kelimesine "-la" eki getirildiğinde "kilogramla" şeklinde yazılmalıdır.
- Ancak cümlede "kg'la" şeklinde yazılmıştır. Bu yazım, kısaltmanın "ke-ge" şeklinde okunup ona göre ek getirilmiş halidir ("ke-ge'yle"). Bu durum, birim kısaltmaları için geçerli olan kurala aykırıdır. Dolayısıyla bu cümlede bir yazım yanlışı yapılmıştır.
- D) NATO'ya üye ülkeler genişliyor.
- "NATO" (North Atlantic Treaty Organization) bir kurum kısaltmasıdır.
- Kısaltmanın okunuşu "na-to" şeklindedir.
- Gelen ek "-ya"dır. "NATO'ya" (na-to'ya) yazımı, kısaltmanın son harfinin okunuşuna uygun olduğu için doğrudur.
Yukarıdaki açıklamalara göre, birim kısaltması olan "kg"ye getirilen ekin yazımında yanlışlık yapılmıştır. Doğrusu "kilogramla" olmalıdır.
Cevap C seçeneğidir.
