2. "Kadın, uzun süre denizin dalgalarına baktı." cümlesindeki durum fiili aşağıdakilerden hangisidir?
A) kadın
B) baktı
C) uzun
D) dalgalarına
Öncelikle fiil türlerini kısaca hatırlayalım:
İş (Kılış) Fiilleri: Bir nesneye etki eden, nesne alabilen fiillerdir. "Neyi?", "Kimi?" sorularına cevap verirler. (Örnek: okumak, kırmak)
Durum Fiilleri: Öznenin içinde bulunduğu durumu veya yaptığı eylemin nasıl gerçekleştiğini anlatan, nesne alamayan fiillerdir. "Nasıl?" sorusuna cevap verebilirler. (Örnek: gülmek, ağlamak, uyumak)
Oluş Fiilleri: Öznenin iradesi dışında, zamanla kendiliğinden gerçekleşen değişimleri anlatan fiillerdir. Nesne almazlar. (Örnek: büyümek, sararmak, paslanmak)
Şimdi sorudaki cümleyi inceleyelim: "Kadın, uzun süre denizin dalgalarına baktı."
Cümledeki fiil "baktı" kelimesidir. Bu fiilin hangi türe girdiğini anlamak için nesne alıp almadığına bakalım.
"Baktı" fiiline "Neyi baktı?" veya "Kimi baktı?" sorularını sorduğumuzda anlamlı bir cevap alamayız. Bu durum, "baktı" fiilinin bir iş (kılış) fiili olmadığını gösterir.
Peki, "baktı" fiili zamanla kendiliğinden gerçekleşen bir değişimi mi anlatıyor? Hayır, bakma eylemi öznenin iradesiyle gerçekleşir, kendiliğinden bir oluş değildir. Bu da "baktı" fiilinin bir oluş fiili olmadığını gösterir.
"Baktı" fiili, öznenin (kadın) yaptığı bir eylemi, içinde bulunduğu bir durumu ifade eder. Kadın, dalgalara bakma eylemini gerçekleştirmiştir. Bu eylem bir nesneye doğrudan etki etmez, öznenin durumunu belirtir. Bu nedenle "baktı" bir durum fiilidir.
Seçeneklere baktığımızda:
A) kadın: Cümlenin öznesidir, bir isimdir, fiil değildir.
B) baktı: Cümlenin fiilidir ve yukarıdaki açıklamalarımızla bir durum fiili olduğunu tespit ettik.
C) uzun: Bir sıfattır veya zarftır, fiil değildir.
D) dalgalarına: Bir isimdir ve dolaylı tümleç görevindedir, fiil değildir.
